skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Efficiëntere manier van ijzersuppletie

Een ijzertekort komt geregeld voor, vooral bij risicogroepen zoals zwangeren, kinderen in de groei, menstruerende vrouwen, vegetariërs, ouderen en sporters. IJzersupplementen zijn nodig zijn om bloedarmoede gerelateerd aan ijzerdeficiëntie te behandelen.

Ongeveer 1 tot 2 % van alle volwassenen heeft ijzergebrek, bij premenopauzale vrouwen is dit percentage 5 tot 20%. Bij volwassenen boven 50 jaar is bloedverlies (vooral uit het maagdarmkanaal) de belangrijkste oorzaak van ijzergebreksanemie. Uit nieuw onderzoek blijkt dat 2x per week in plaats van 2x per dag ijzer supleren even effectief is.

Welke werking heeft ijzer?

IJzer is een sporenmineraal dat wordt aangetroffen in twee vormen in het lichaam. Het bestaat in een gereduceerde toestand als ferro-ijzer en in een geoxideerde toestand als ijzer.
Cellen hebben ijzer nodig voor onder andere de aanmaak van DNA en daardoor ondersteunt ijzer een normale groei en ontwikkeling. IJzer is verder essentieel voor de aanmaak van neurotransmitters zoals serotonine en dopamine.

Soorten ijzer

IJzer komt in het eten voor als heemijzer en als non-heemijzer. Heemijzer zit alleen in dierlijke producten zoals vlees, vis en kip. Non-heemijzer zit zowel in dierlijke producten als in plantaardige voedingsmiddelen, zoals brood en volkorenproducten, peulvruchten, noten en donkergroene groenten zoals spinazie, postelein, paksoi, andijvie en snijbiet.

Ei en vleesvervangers bevatten alleen non-heemijzer. Het grootste deel van het ijzer dat we eten is non-heemijzer, ongeveer 90%. Zo’n 10% is heemijzer.

Opname van non-heemijzer

De hoeveelheid non-heemijzer die het lichaam opneemt kan variëren tussen de 1 en 10%. Dit hangt af van de oplosbaarheid van het non-heemijzer in de dunne darm. Hoe beter oplosbaar, hoe beter het wordt opgenomen.

Sommige stofjes, zoals vitamine C, zorgen er voor dat non-heemijzer uit plantaardige voedingsmiddelen beter kunnen worden opgenomen in het lichaam.

Oorzaken ijzergebrek

Efficiëntere manier van ijzersuppletieIJzergebrek en daarmee samenhangende bloedarmoede kan onder andere ontstaan door een tekort in de voeding, verminderde opname in de dunne darm (maagverkleining, coeliakie) of bloedverlies (bloeddonatie, menstruatie, bevalling, operatie). Maar er zijn nog tientallen andere mogelijke oorzaken zoals een tekort aan foliumzuur of een tekort aan intrinsic factor (stofje dat in de maagwand wordt geproduceerd en noodzakelijk is voor de opname van vitamine B12.).

Van bloedarmoede (anemie) is sprake wanneer het gehalte van hemoglobine (Hb) in het bloed te laag is als gevolg van een verstoorde aanmaak, een verhoogde afbraak van bloedcellen of door bloedverlies. In de rode bloedcel bevindt zich hemoglobine die zuurstof en koolstofdioxide in het bloed vervoert. Hemoglobine bevat ijzer en een tekort aan ijzer leidt dan ook tot bloedarmoede. In Nederland wordt er van anemie gesproken wanneer het Hb lager is dan 7,5 mmol/l bij vrouwen (6,8 bij zwangeren) en lager dan 8,5 mmol/l bij mannen.

Vermoeidheid, kortademigheid, snelle hartslag, hoofdpijn, algeheel zwak gevoel, duizeligheid en koude ledematen zijn veel voorkomende kenmerken bij bloedarmoede.

Minder ijzer suppleren

Door nieuwe kennis [1] over het ijzermetabolisme is duidelijk geworden dat minder vaak ijzer suppleren net zo effectief is en minder bijwerkingen geeft. Hoge ijzersuppletiehoeveelheden leiden tot een verhoogde hepcidine-afgifte door de lever. Dit hormoon remt echter de ijzerabsorptie vanuit de darm naar het bloed waardoor minder ijzer uit het daarop volgende ijzersupplement wordt gehaald.

Pas 2 dagen later lijkt de situatie weer optimaal voor een nieuwe ijzertablet. Daarom zijn in de NHG-Standaard Anemie de ijzersuppletie-adviezen bij een ijzergebreksanemie herzien van 2x per dag naar 2x per week.

Verstoring ijzerbalans bij COVID-19Efficiëntere manier van ijzersuppletie

Bij patiënten met een ernstige COVID-19- infectie treden verhogingen op van het hepcidine- en ferritinegehalte waardoor het ijzermetabolisme uit balans raakt en een inflammatie-anemie kan ontstaan [3].

IJzertekort en ADHD

Onderzoek [4,5] suggereert dat kinderen met ADHD vaker ijzertekort hebben. Het niveau van ijzerdeficiëntie lijkt positief te correleren met de ernst van de ADHD-symptomen. Deze symptomen houden verband met dopamine-disfunctie. Hierbij lijkt ijzer een rol te spelen..

Bijwerkingen ijzersuppletie

  • Maximale absorptie van ijzersupplementen vindt plaats wanneer het op een lege maag wordt ingenomen. Dit verhoogt echter wel het risico op maagirritatie.
  • IJzersuppletie is veilig in de aangegeven doseringen. Een langdurig te hoge inname van ijzer veroorzaakt oxidatieve stress, waardoor de kans op orgaanschade en chronische ziekten toeneemt. Vooral ouderen en diabetici dienen hierop bedacht te zijn.
  • Hoewel ijzersuppletie veilig is, kan inname ervan van doses lager dan de aanvaardbare bovengrens van inname van 45 mg per dag, buikpijn, obstipatie, diarree, misselijkheid en braken veroorzaken.
  • Door ijzer bijvoorbeeld 2x per week in plaats van 2x per dag te suppleren, ontstaan minder bijwerkingen.
  • Omdat ijzer de tanden kan laten verkleuren wordt ijzersuppletie in capsule/tabletvorm aanbevolen, zonder op de inhoud te kauwen.

IJzerbisglycinaat

Wanneer men ijzer wil gaan suppleren is ijzerbisglycinaat een zeer goed opneembare, organische vorm van ijzer. Het wordt meestal ook beter verdragen dan andere vormen van ijzer. Het is mild voor de maag en geeft geen aanleiding tot constipatie, iets wat een bekend probleem is bij ijzersuppletie.

Door de veel hogere biologische beschikbaarheid kan bij gebruik van ijzerbisglycinaat worden volstaan met een lagere dosis dan bij andere vormen van ijzer.

Wat verlaagt het ijzergehalte?zuivel_Tessa Gottschal

  • Neem ijzer niet in combinatie met calciumrijke voedingsmiddelen zoals melk, want dat kan de absorptie van ijzer verminderen.
  • Dit is ook het geval wanneer koffie, thee of wijn tegelijkertijd met ijzer worden ingenomen. Dit komt waarschijnlijk door de daar in aanwezige polyfenolen en tannines.
  • Ook oxaalzuurrijke groente zoals rabarber of spinazie en fytinerijke voeding zoals tarwe(zemelen), sojaproducten, melkproducten en eieren, kunnen de ijzeropname verminderen.
  • Daarnaast kunnen bepaalde medicijnen de ijzerstatus verlagen. Maagzuurbinders (antacida), maagzuurremmers (H2-receptorantagonisten), pancreasenzymen en cholestyramine kunnen de opname van ijzer verminderen.
  • Quercetine remt de intestinale absorptie van (non -heem)ijzer. Wees terughoudend met quercetinesuppletie bij een ijzertekort.
  • Curcumine cheleert ijzer; neem daarom curcumine niet gelijktijdig met een ijzersupplement in. Mensen met een ijzergebrek dienen terughoudend met curcuminesuppletie te zijn. [16]
  • Groene thee kan de opname van ijzer remmen en kan daarom het beste niet gelijktijdig met een ijzersupplement worden ingenomen.
  • Berberine gaat mogelijk ijzerstapeling en ijzergeïnduceerde beschadiging van lever en nieren tegen, mede door ijzerchelatie.[17]

Wat verhoogt het ijzergehalte?Efficiëntere manier van ijzersuppletie

  • De ijzeropname wordt bevorderd door gelijktijdige inname van minimaal 200 mg vitamine C (ascorbinezuur). Neem ijzer bij voorkeur tussen de maaltijden in.
  • Door een combinatie van ijzer, vitamine B12, foliumzuur, vitamine A en B2 wordt dit effect versterkt.
  • Vitamine A helpt bij de mobilisatie van in weefsels opgeslagen ijzer, verbetering van de vitamine A-status verbetert dus de ijzerstatus.
  • Consumptie van meer ijzerrijk voedsel kan het ijzergehalte verhogen. IJzer komt in de voeding vooral voor in rood vlees, vis en gevogelte. Een andere, minder goed opneembare vorm van ijzer wordt aangetroffen in onder andere bonen, gedroogd fruit, graanproducten en donkergroene bladgroenten.

Advies

Bij een verhoogd risico op een ijzertekort, heeft men baat bij voedingsadviezen die de ijzerinname verhogen en de ijzerabsorptie verbeteren.

IJzersuppletie is veilig in de aangegeven doseringen gedurende een beperkte tijd, tot het ijzergebrek is opgeheven. Een langdurig te hoge inname van ijzer veroorzaakt oxidatieve stress. Dit geeft risico op orgaanschade en toename van chronische ziekten. Dat dient vermeden te worden in het bijzonder bij ouderen en diabetici moet men hierop bedacht zijn.

Voor personen met bijvoorbeeld hemachromatose (ijzerstapeling) of levercirrose kunnen juist voedingsadviezen die leiden tot een lagere ijzerinname en een remming van de ijzerabsorptie zinvol zijn.

Natuurdiëtisten kunnen u hierbij helpen.

Elektro Magnetische Velden

 

 

Marijke Verstege

IJzergebrek bloedtest

Efficiëntere manier van ijzersuppletieVerkoopprijs: € 22,15
Koop hier de test

IJzer is een essentieel spoorelement wat vooral nodig is voor de bloedvorming in het menselijk lichaam. Bovendien is ijzer voor de transport en opslag van zuurstof verantwoordelijk. De opslag is voor een groot deel in de vorm van het eiwit ferritine.

IJzertekort is meestal het gevolg van een slechte voeding, bloedingen in het maag-darmkanaal bij mannen en vrouwen, en bij regelmatige donatie van bloed. Bij vrouwen treedt ook vaak een ijzertekort op als gevolg van een sterke menstruatie en tijdens de zwangerschap. Bij kinderen en jongeren kunnen de cognitieve vaardigheden negatief worden beïnvloed door een gebrek aan ijzer. Ook bekend is het risico een AD(H)D veroorzaakt door een ijzergebrek. Door dit bloedonderzoek wordt de ferritine spiegel bepaald om een eventueel ijzertekort op te kunnen sporen.

Indicaties:

– hoofdpijn
– duizeligheid
– uitputting /vermoeidheid
– concentratiestoornissen

Bronnen

[1] Oral iron supplements increase hepcidin and decrease iron absorption from daily or twice-daily doses in iron-depleted young women ; Diego Moretti , Jeroen S Goede , Christophe Zeder , Markus Jiskra , Vaiya Chatzinakou , Harold Tjalsma , Alida Melse-Boonstra , Gary Brittenham , Dorine W Swinkels , Michael B Zimmermann ; Blood, 2015 Oct 22;126(17):1981-9. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26289639/ .
[2] Wichers I. & Bouma M. (2021). Advies NHG-Standaard Anemie: ijzersuppletie van 2 keer per dag naar 2 keer per week. Huisarts en Wetenschap 64 (januari): 1-2. www.henw.org/artikelen/advies-nhg-standaard-anemie-ijzersuppletie-van-2-keer-dag-naar-2-keer-week .
[3] Anemia and iron metabolism in COVID-19: a systematic review and meta-analysis;
Petek Eylul Taneri , Sergio Alejandro Gómez-Ochoa , Erand Llanaj , Peter Francis Raguindin, Lyda Z Rojas , Zayne Milena Roa-Díaz , Dante Salvador Jr , Dion Groothof , Beatrice Minder, Doris Kopp-Heim , Wolf E Hautz , Michele F Eisenga , Oscar H Franco , Marija Glisic , Taulant Muka ; Eur J Epidemiol. 2020 Aug;35(8):763-773; pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32816244/ .
[4] Iron Deficiency, Cognitive Functions, and Neurobehavioral Disorders in Children ; Lyudmila Pivina , Yuliya Semenova , Monica Daniela Doşa, Marzhan Dauletyarova , Geir Bjørklund J Mol Neurosci . 2019 May;68(1):1-10. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30778834/ .
[5] Peripheral iron levels in children with attention-deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis ; Ping-Tao Tseng , Yu-Shian Cheng , Cheng-Fang Yen, Yen-Wen Chen , Brendon Stubbs, Paul Whiteley , Andre F Carvalho, Dian-Jeng Li, Tien-Yu Chen, Wei-Cheng Yang, Chia-Hung Tang, Che-Sheng Chu, Wei-Chieh Yang, Hsin-Yi Liang, Ching-Kuan Wu , Pao-Yen Lin ; Sci Rep. 2018 Jan 15;8(1):788 ; pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29335588/ .
[6] Dietary Iron Intake and Body Iron Stores Are Associated with Risk of Coronary Heart Disease in a Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies; J. Hunnicutt, K. He, P. Xun. Journal of Nutrition, 2014; 144 (3): 359 DOI: 10.3945/jn.113.185124 academic.oup.com/jn/article/144/3/359/4615614 .
[7] Effects of iron supplementation of low birth weight infants on cognition and behavior at 7 years—a randomized controlled trial; Staffan K Berglund, Anna Chmielewska, Josefine Lindberg, Björn Westrup, Bruno Hägglöf, Mikael Norman, Magnus Domellöf. Pediatric Research, 2017; DOI: 10.1038/PR.2017.235 www.nature.com/articles/pr2017235 .
[8] Abbaspour N et al. Review on iron and its importance for human health. J Res Med Sci. 2014; 19(2): 164-174.
[9] EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific opinion on dietary reference values for iron. EFSA Journal 2015;13(10):4254.
[10] Short MM et al. Iron deficiency anemia: evaluation and management. Am Fam Physician. 2013;87(2):98-104.
[11] Peeling P et al. Iron status and the acute post-exercise hepcidin response in athletes. PLoS One. 2014; 9(3): e93002.
[12] World Health Organization, 2012. Guideline. Daily iron and folic acid supplementation in pregnant women.
[13] Lane DJ et al. The active role of vitamin C in mammalian iron metabolism: much more than just enhanced iron absorption! Free Radic Biol Med. 2014;75:69-83.
[14] Brewer GJ et al. Iron and copper toxicity in diseases of aging, particularly atherosclerosis and Alzheimer’s disease. Exp Biol Med (Maywood). 2007;232(2):323-35.
[15] Weinberg ED. Iron toxicity: new conditions continue to emerge. Oxid Med Cell Longev. 2009;2(2):107-9.
[16] Jiao Y et al. Curcumin, a cancer chemopreventive and chemotherapeutic agent, is a biologically active iron chelator. Blood 2009;113(2):462-469.
[17] Gholampour F et al. Berberine protects the liver and kidney against functional disorders and histological damages induced by ferrous sulfate. Iran J Basic Med Sci. 2018;21:476-482.