skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Eetbare wilde planten

Eetbare wilde plantenHet boek ‘Eetbare wilde planten’ (recensie) leert u wat er allemaal aan eetbaars in uw tuinen en in het wild groeit, wat de voedingswaarde is en ook de heilzame stoffen. U gaat heel anders naar de natuur kijken. Het boek is ingedeeld op bladvorm en achterin is een complete index op Nederlandse en Latijnse namen. Het boek bevat vier secties. Twee met een groene kantlijn of marge. Daarin staan de 200 eetbare wilde planten. Achterin staan tekst en uitleg over de inhoudsstoffen van de planten.

Na de beschrijving van 200 eetbare planten begint op pagina 200 de rode sectie: ‘Attentie, verwisselingsgevaar’ luidt de kop waarin elf giftige planten worden beschreven. Deze sectie begint met referenties en verwijzingen naar o.a. gifwijzer, het Rode Kruis en het Antigifcentrum.

De oogsttijdentabel

De laatste sectie is de oogsttijdentabel. U kunt de tabel op een aantal manieren benaderen: op plantnaam of doorbladeren en bij de maand kijken wat er zoal oogstbaar is. Door middel van een kleurenbalk wordt helder welk deel van de plant in aanmerking komt. Experimenteren met giftig te boek staande planten wordt uit de weg gegaan.

Zo staat bijvoorbeeld de taxus in de rode sectie met gevaarlijke planten. Ook al is van het besje het vruchtvlees (en dan ook alleen het rode vruchtvlees) niet giftig, de rest van de boom, incluis de pitten, zijn zeer giftig. De minder smakelijke, licht giftige planten zijn niet opgenomen in dit boek.

Van 200 gangbare planten in Nederland en België is per plant aangegeven of deze beschermd is, wat eetbaar is, wat de voedingswaarde is, wat de heilzame waarde (geneeskrachtige) waarde is en nog veel meer. Zie een voorbeeld van daslook.

solidago

Links boven Nederlandse naam, Latijnse naam en in symbolen wat er eetbaar aan is. Of de plant eenjarig of meerjarig is, de hoogte, de tijd van de hoofdbloei en de bloemkleur. En in dit geval: beschermd in het wild. Er is een goede foto te zien en een tekening met toelichting om verwarring te voorkomen. En een heldere beschrijving van wat we waarvoor kunnen gebruiken. In een speciaal hoofdstuk met rode kantlijn worden elf gevaarlijke planten behandeld en waarmee ze mogelijk verward kunnen worden.

Als ze niet in bloei staan, is bijvoorbeeld de daslook te verwarren met het Lelietje-van-Dalen. Die moet u niet eten. Ook de gevlekte aronskelk en herfsttijloos staan in deze rode sectie. Beide zijn eveneens verwisselbaar met de daslook en giftig.

In dit boek staat bij elke plant vermeld welke stoffen er in zitten; zoals: bitterstoffen, etherische oliën, looistoffen. Achter in het boek wordt uitgelegd wat deze stoffen inhouden en waar ze wel of niet goed voor zijn. Denk bijvoorbeeld aan saponinen.

Saponinen

Kijkend naar de structuur zijn de saponinen in drie hoofdgroepen in te delen:

  • Steroïde saponinen,
  • Steroïdalkaloïde saponinen en
  • Triterpenoïde saponinen

Saponinen zijn glycosiden en komen voor in een groot aantal planten en plantproducten die een belangrijke rol spelen binnen de dagelijkse voeding. Er is uitgebreid onderzoek gedaan met betrekking tot de invloed van saponinen op membraanpermeabiliteit, de activiteit van het immuunsysteem en op de ontwikkeling van kanker. Daarnaast is er onderzoek waarin duidelijk gemaakt wordt dat saponinen de groei, de voedingsinname en de reproductiecapaciteit beïnvloeden [1,2].

Dit betreft effecten van saponinen, die zowel positief als negatief kunnen uitpakken. Het verhogende effect op de permeabiliteit van bepaalde membranen wordt bijvoorbeeld binnen de geneeskunde gebruikt om de absorptie van bepaalde medicijnen in het maagdarmkanaal te verhogen [3]. Een effect dat ongewild de kans op het doorsluizen van bepaalde voedingsantigenen verhoogt, waardoor de persoon in kwestie gevoeliger wordt voor de ontwikkeling van auto-immuunziekten zoals diabetes en coeliakie [4,5].

Zeer veel planten bevatten saponinen. Sommige saponinen zijn duidelijk toxisch, terwijl andere saponinen de gezondheid juist ondersteunen. Saponinen worden geproduceerd door planten om zichzelf te beschermen tegen micro-organismen en insecten [7]. Saponinen behoren daarom tot de zogenaamde fytotoxische stoffen. De toxiciteit ligt niet alleen in de antimicrobiële werking, maar ook in de mogelijke remmende werking op de opname van vitaminen en eiwitten via de darm [8].

Triterpenoïde saponinen komen voor in peulvruchten (waaronder sojabonen en pinda’s),
tomaten, aardappelen, paprika’s, aubergines en graanproducten. Maar ook alle alliumsoorten, thee, spinazie, suikerbiet, asperges, fenegriek en ginseng bevatten deze saponinen. In hoeverre saponinen toxisch voor ons zijn hangt af van een aantal factoren: de bron, de chemische structuur en de dosis.

Saponinen die heilzaam zijn en ziekten uitlokken

Wat is nu het grote verschil tussen saponinen die de gezondheid bevorderen (zoals uien, bittermeloen, asperges, spinazie, kruiden, wilde planten) en degene die ziekte kunnen uitlokken (zoals de saponinen in graan, peulvruchten, tomaten, aardappelen en pinda’s)? Daar zijn in voedingsleerland nog allerlei discussies over. Tegenstanders (zoals Paleo aanhangers) raden granen, peulvruchten en nachtschade af in hun dieetvoorschriften en voorstanders halen de positieve eigenschappen aan.

madelief
Saponinen in voedingsmiddelen zoals uien, knoflook, en asperges kunnen gezien worden als gezondheid bevorderend, door hun uitgebreide invloed op een groot aantal werkingsmechanismen zoals de energiestofwisseling, hormonale regulering, bloedsomloop en ontgifting.

Sommigen saponinen zorgen echter ook voor activatie van het immuunsysteem, waardoor een chronische lage graad ontsteking ontstaat. Een ontstekingsbeeld dat onder andere kan zorgen voor auto-immuunziekten, gewrichtsklachten en cardiovasculaire aandoeningen.
Er zijn mensen die precies kunnen vertellen dat een bepaald voedingsmiddel (zoals bepaalde saponinenrijke voeding) niet goed voor hen is, terwijl anderen dat bij zichzelf totaal niet merken (of niet hebben leren registreren). Door dat soort voeding toch te eten, kan dat op den duur gevolgen voor hun gezondheid hebben.
Enkele van de symptomen die kunnen voorkomen zijn:

  • Winderigheid
  • Moeheid na de maaltijd
  • Hoofdpijn, sufheid, concentratieproblemen
  • Huidproblemen zoals jeuk, eczeem en acne
  • Vocht vasthouden, zoals opgezette handen en voeten, wallen onder de ogen
  • Schrapen van de keel en veel slijmvorming, KNO problemen zoals loopneus, volle bijholten
  • Luchtwegaandoeningen zoals chronisch hoesten (niet ziekelijk)
  • Stijve, pijnlijke gewrichten
  • Zwakke blaas (vaak plassen) of chronische blaasontsteking
  • Buikpijn en gasvorming tijdens de maaltijd (boeren, winderigheid)
  • Oprispingen, zuurbranden, maag van streek
  • Prikkelbare darm (PDS)
  • Hyperactiviteit
  • Wisselende bloedsuikerspiegels

Wilde planten in de keuken

In het boek ‘eetbare wilde planten’ staat o.a. het volgende geschreven over saponinen. “Saponinen zijn in het plantenrijk wijdverbreid, vooral in voedselrijke weefsels zoals wortels, knollen, bladeren, bloemen en zaden. Ze zijn te vinden in veel hulsvruchten zoals sojabonen en erwten, waar ze vooral aan de buitenkant geconcentreerd zijn. Door peulvruchten te koken lossen de saponinen op in het kookwater”.
Top 10 gekozen door de NDNHieronder volgen een paar korte praktische tips uit het boek voor gebruik in de keuken waar u al direct mee aan de slag kunt gaan:

  • Smalle weegbree: bladeren en bloemen zijn te gebruiken in de salades
  • Madeliefje: bladeren en bloemen zijn te gebruiken in salades, soepen, groenten- en spinazie gerechten, kruidenkwark
  • Vogelmuur: stelen, bloemen en vruchten kunnen in diverse gerechten worden gebruikt. Laat zich goed met andere groenten combineren
  • Paardenbloem: bladeren en bloemen zijn te gebruiken in salades
  • Grote klaproos; de zaden zijn uit te persen tot een fijne olie of als garnering bij gebak, de bladeren zijn te stoven zoals spinazie, de bloemen zijn een prachtige versiering van elke gerecht.
  • Melganzenvoet: jonge blaadjes en scheuten worden net als snijbiet, het loof van rapen en spinazie verwerkt in groentesoepen, groentenvullingen of gestoomde groenten. Verse bloemknoppen en bloemen kunnen door salades of door verse kaas gemengd als broodbeleg
  • Schapenzuring: met andere groenten en kruiden gemengd zijn de bladeren en scheuttoppen een smakelijke vulling voor deegtasjes en ovenschotels.
  • Kleverige salie: een uitstekende basis voor aromatische theemelanges, maar ook voor bijvoorbeeld kruidenboter en kruidenolie
  • Canadese Guldenroede: bladeren zijn te gebruiken in de salades of als gestoomde of kort gebakken groenten. De bloemen zijn te gebruiken voor een heerlijke thee
  • Wilgenroosje: de bloemen en bloemknoppen kunt u rauw eten of ter decoratie over salades of warme gerechten strooien. De stengels zijn te schillen en als een soort aspergegroente bereiden.

Wat dit uitstekende boek oplevert is dat u met heel andere ogen naar uw ‘onkruid’ in de tuin kijkt.

Recept voor limoenmuntwater

recept voor limoen muntwater

Op de website van Energie Herstelplan vind u een recept voor limoenmuntwater, heerlijk verkoelend voor warme zomerdagen.

Marijke de Waal Malefijt

1. Francis G, Kerem Z, et al. The biological action of saponins in animal systems: a
review. Br J Nutr 2002;88(6):587-605

2. Friedman M. Potato glycoalkaloids and metabolites: roles in the plant and in the diet. J
Agric Food Chem 2006;54(23):8655-81

3. Fasano A. Physiological, pathological, and therapeutic implications of zonulinmediated
intestinal barrier modulation: living life on the edge of the wall. Am J Pathol
2008;173(5):1243-52

4. Fasano A, Shea-Donohue T. Mechanisms of disease: the role of intestinal barrier
function in the pathogenesis of gastrointestinal autoimmune diseases. Nat Clin Pract
Gastroenterol Hepatol 2005;2(9): 416-22

5. Sapone A, de Magistris L, et al. Zonulin upregulation is associated with increased gut
permeability in subjects with type 1 diabetes and their relatives. Diabetes 2006;55(5):
1443-9

6. Yu B, Sun J. Current synthesis of triterpene saponins. Chem Asian J 2009;4(5):
642-54

7. Lee MR. The Solanaceae: foods and poisons. J R Coll Physicians Edinb
2006;36(2):162-9

8. Barceloux DG. Potatoes, tomatoes, and solanine toxicity (Solanum tuberosum L.,
Solanum lycopersicum L.). Dis Mon 2009;55(6):391-402

9. Khalil WK, Ahmed KA, et al. The inhibitory effects of garlic and Panax ginseng extract
standardized with ginsenoside Rg3 on the genotoxicity, biochemical, and histological
changes induced by ethylenediaminetetraacetic acid in male rats. Arch Toxicol
2008;82(3):183-95

10. Barile E, Bonanomi G, et al. Saponins from Allium minutiflorum with antifungal
activity. Phytochemistry 2007;68(5):596-603

11. Rietjens IM, Martena MJ, et al. Molecular mechanisms of toxicity of important foodborne
phytotoxins. Mol Nutr Food Res 2005;49(2):131-58.

12. Dr. Geert Verhelst. Groot handboek geneeskrachtige planten. Derde uitgebreide druk. Uitgeverij Mannavita. 2008. ISBN 90 807784 27.

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen