De rol van het microbioom van de hoofdhuid bij het ontstaan van roos

Verstoring van het microbioom van de hoofdhuid door het gebruik van haarverzorgingsproducten is een van de oorzaken van het ontstaan van roos. Roos is een terugkerende chronische aandoening van de hoofdhuid die een groot deel van de bevolking treft.

De vatbaarheid voor roos op de hoofdhuid wordt in verband gebracht met verschillende omgevingsfactoren en intrinsieke factoren zoals de samenstelling van het talg en het microbioom van de hoofdhuid.
Studies hebben aangetoond dat het microbioom van de hoofdhuid, vergeleken met andere lichaamsdelen, een relatief lage bacteriële diversiteit kent en gedomineerd wordt door Cutibacterium acnes (voorheen Propionibacterium acnes), Staphylococcus epidermidis en Malassezia spp. een gistachtige schimmel genaamd Malassezia.

Malassezia hoort gewoon thuis op de hoofdhuid en leeft van de vettige olie die door haarfollikels wordt geproduceerd. Maar als dit gaat woekeren, veroorzaakt het een irritatie die het afstootproces van dode huidcellen zeer sterk versnelt. Er vindt dan een opeenhoping van vele dode huidcellen plaats, waardoor dat schilfers worden die samenklonteren met het vet op de hoofdhuid. Dit kan ook jeuk veroorzaken.
Als remedie wordt vaak gebruik gemaakt van een anti-roos shampoos, maar meestal bevatten die SLS (sodium lauryl sulfaat), dat irriterend en agressief inwerkt op de hoofdhuid.

Tea tree olie

Er bestaan echter ook antiroosshampoos die in plaats van SLS tea tree olie bevatten, een essentiële olie die de hoofdhuid kalmeert. Tea tree-olie wordt door middel van distillatie gewonnen uit de bladeren van de theeboom. Het bevat voedingsstoffen die jeuk en schilfering verminderen.

Uit een onderzoek [1] met 126 deelnemers die die shampoo met 5% tea tree-olie kregen of een placebo, die de shampoos dagelijks gedurende 4 weken gebruikten, bleek de groep die shampoo met 5% tea tree-olie gebruikte, een verbetering van 41% in de score voor de ernst van de aangedane huid te vertonen vergeleken met 11% in de placebogroep.

Er werden ook statistisch significante verbeteringen waargenomen in de score voor het totale aangedane gebied, de totale ernstscore en de componenten jeuk en vettigheid in de zelfbeoordeling van de patiënten.
De component schilfering in de zelfbeoordeling van de patiënten verbeterde, maar dit verschil was niet statistisch significant. Er werden geen bijwerkingen geconstateerd.

Tea tree shampoo heeft schimmelwerende en antimicrobiële eigenschappen, helpt bij het verwijderen van overtollig talg, dode huidcellen en chemische resten en het helpt de gezondheid van de hoofdhuid te verbeteren door poriën te ontstoppen, de haarwortels te versterken en gist te verminderen.

Kokosolie

Kokosolie en producten die daar van zijn gemaakt worden in verschillende delen van de wereld veelvuldig op de hoofdhuid aangebracht om de gezondheid ervan te bevorderen.
Volgens een studie [2] trad door het gebruik van kokosolie een verrijking op van bacteriële processen die verband houden met een gezonde hoofdhuid en een afname van de pathogene processen die verband houden met schimmels. Vermoed wordt dat dit komt door de schimmelwerende werking van laurinezuur, het belangrijkste vetzuur in de olie, die vermenigvuldiging van ziekteverwekkers tegengaat.
Ook heeft kokosolie een gunstig effect op de huidbarrière, omdat het bij langdurig gebruik het transepidermaal waterverlies, wat leidt tot een verstoorde huidbarrièrefunctie, helpt te verminderen.

Of kokosolie daadwerkelijk effectief is tegen roos, is nog niet volledig bewezen. Het werkt mogelijk het beste bij een extreem droge huid in combinatie met roos. Overigens kan het aanbrengen van oliën op de hoofdhuid bij mensen met seborroïsche dermatitis juist extra irritatie veroorzaken.

Microbioom van het haar

Het microbioom is het geheel van micro-organismen zoals bacteriën, virussen en gisten die zich op en in ons lichaam bevinden.
Het microbioom van het haarzakje is een van de verschillende microbioomgemeenschappen in het lichaam. Het beïnvloedt de gezondheid van het haar en de hoofdhuid, waaronder haargroei, immuunreacties en het voorkómen van kolonisatie door ziekteverwekkers, en het speelt een rol bij aandoeningen zoals roos, seborroïsche dermatitis en acne.

Wat kan het microbioom van het haarzakje beïnvloeden?

Omgevingsfactoren zoals vervuiling, luchtvochtigheid, temperatuur en blootstelling aan ultraviolette (UV) straling kunnen de microbiële gemeenschappen in haarzakjes aanzienlijk veranderen. Ook hormoonschommelingen, stressniveaus, het gebruik van haarverzorgingsproducten, hoe vaak men het haar wast, en voeding, spelen een cruciale rol bij het vormgeven van het microbioom.

Zo kunnen diëten met veel vetten en suikers de groei van bepaalde bacteriën bevorderen, terwijl het gebruik van shampoos en conditioners de diversiteit en de mate waarin microbiële populaties voorkomen kan beïnvloeden.

Impact van haarbehandelingen en cosmetische ingrepen op het microbioom van de haarzakjes

Cosmetische en medische ingrepen zoals haarkleuring, bleken en haartransplantatie kunnen een grote impact hebben op het microbioom van de hoofdhuid. Chemische behandelingen bevatten vaak agressieve stoffen zoals ammoniak, waterstofperoxide en formaldehyde, die de hoeveelheid commensale (‘goede’) microben, zoals Staphylococcus epidermidis, kunnen verminderen en de barrière-integriteit van de hoofdhuid kunnen aantasten.

Geur- en conserveermiddelallergenen, zoals kobaltchloride, cetrimoniumbromide, p-methylaminofenol en nikkelsulfaat, in haarverzorgingsproducten kunnen leiden tot een toename van schadelijke micro-organismen. Hierdoor neemt het risico op hoofdhuidirritatie en -infecties toe.

Het herhaaldelijk gebruiken van stylingtools, hitte en haarproducten kan de talgproductie, de pH-waarde van de haarzakjes en het vochtgehalte veranderen terwijl deze factoren juist cruciaal zijn voor het behoud van de microbiële homeostase.

Pre- en probiotica

Onderzoek [3] suggereert dat het moduleren van het microbioom van de haarzakjes nieuwe strategieën kan bieden voor de behandeling van haar- en hoofdhuidproblemen. Zo zouden probiotica, prebiotica en andere microbioommodulerende behandelingen veelbelovend kunnen zijn om het evenwicht in verstoorde microbiële gemeenschappen te herstellen en de daarmee samenhangende aandoeningen te verlichten.

Gunstige bacteriën en schimmels in de haarzakjes helpen namelijk de pH-waarde van de hoofdhuid te reguleren, produceren antimicrobiële peptiden en moduleren kwetsbare reacties, wat allemaal noodzakelijk is voor de gezondheid van de haarzakjes en de haargroei. Daarnaast spelen deze microben een rol in de stofwisseling van talg en andere afscheidingen van de hoofdhuid, wat van invloed is op de gezondheid van de haarzakjes en de haargroeicyclus.

Haargroei

Een haarzakje is een complexe structuur in de huid die elke haarstreng produceert en ondersteunt. Aan de basis van het haarzakje bevindt zich de haarwortel, waar cellen zich snel delen om nieuw haar te vormen.

In een studie [4] ontdekten wetenschappers dat haar omhoog wordt getrokken door gecoördineerde celbewegingen in de haarzakjes, in plaats van zoals altijd wordt aangenomen, simpelweg naar buiten te worden geduwd door delende cellen bij de wortel.
De bevindingen suggereren dat haargroei niet alleen afhangt van de aanmaak van nieuwe cellen, maar ook van mechanische krachten die worden gegenereerd door de gecoördineerde beweging van cellen binnen het haarzakje zelf.

Hoewel de experimenten werden uitgevoerd op menselijke haarzakjes die in een laboratoriumcultuur waren gekweekt en niet rechtstreeks op mensen, bieden de bevindingen waardevolle nieuwe inzichten in de werking van haarzakjes. De bevindingen van het onderzoek kunnen daarmee belangrijke implicaties hebben voor het begrijpen van haaruitval en de ontwikkeling van nieuwe therapieën hiertegen.

PH-waarde van shampoo en haarschade

Vrijwel altijd bevatten shampoos oppervlakte-actieve stoffen die onder andere dienen voor reiniging, bevochtiging en schuimvorming. Ze werken door de fysisch-chemische hechtingskrachten te verzwakken die onzuiverheden en resten aan het haar binden, waardoor deze stoffen zich niet aan de haarschacht of de hoofdhuid kunnen hechten. Als je veel en vaak oppervlakte-actieve stoffen op je huid krijgt, tasten ze echter het vettige laagje van je huid aan. Je kunt dan last krijgen van een droge en gevoelige (hoofd)huid.

Het haar is uitermate gevoelig voor pH-schommelingen van de producten die op het haaroppervlak worden aangebracht. De pH-waarde geeft aan hoe zuur of basisch een vloeistof is.
De pH van de hoofdhuid is 5,5 en de pH van de haarschacht is 3,67.
Het gebruiken van een shampoo met een pH-waarde die hoger is dan 5,5 kan de negatieve elektrische lading van het haaroppervlak verhogen en daardoor meer wrijving veroorzaken. Dit kan leiden tot pluizig haar, het breken van de haarvezels en het in de war raken van het haar.

Marijke Verstege

Zie ook: Haren; een kopzorg?