skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Tanderosie en voeding

De laatste 10 jaar is het aanbod en de consumptie van erosieve, zure producten sterk toegenomen. Het gebruik van zure, zoete drankjes, zoals fris-, vruchten- en energiedranken heeft een hoge vlucht genomen. Er wordt meer en vaker tussendoor gesnoept. Sommige van deze tussendoortjes zijn extreem zuur. Zo zijn energiedranken en ijsthee net zo zuur als azijn, ook al zou u dat door de zoete smaak van deze dranken niet verwachten.

Erosieve eetgewoonten

Ook zijn tegenwoordig het hele jaar door zure groenten- en fruitsoorten verkrijgbaar, zoals sinaasappels, bessen, tomaten, kiwi’s en ananas.
Een andere belangrijke factor is de introductie van hersluitbare verpakkingen. Hierdoor is het mogelijk de hele dag door kleine beetjes van erosieve producten te blijven eten of drinken. Grazen verhoogt het aantal zuuraanvallen op het gebit. Veel gebitten zijn hier op de langere termijn niet tegen bestand.

Tekort aan remineraliserende voeding

Daarnaast is het eten van remineraliserende voedingsmiddelen de laatste jaren afgenomen. Na elke zuuraanval helpen o.a. de mineralen calcium, magnesium en fosfor het tandglazuur herstellen. Deze mineralen komen voor in bijvoorbeeld groenten, noten, peulvruchten en zuivelproducten. Dit zijn stuk voor stuk producten die steeds minder worden gegeten.

Week in week uit werkt het zuur uit tussendoortjes en zure dranken in op het glazuur van het gebit. Wanneer de remineralisatie het tempo van afbraak niet langer kan bijbenen, raakt het gebit beschadigd.

Sterke stijging gebitsslijtage

Decennia lang lag het accent bij de tandheelkunde op het voorkomen van cariës. Door goede mondhygiëne en preventieve voorlichting is het probleem van tandbederf gestabiliseerd. Tanderosie lijkt nu het gebitsprobleem van deze tijd te worden. Zo werd in Nederland in 1997 bij 3% van de 12-jarige kinderen in Nederland gebitsslijtage door tanderosie vastgesteld. In 2010 was dit percentage bij deze leeftijdscategorie al gestegen naar maar liefst 42%. Verwacht wordt dat dit percentage de komende jaren nog verder zal stijgen.

Afbrokkelende randen en putjes

Tanderosie is in het begin moeilijk te herkennen. Pas als het proces langere tijd gaande is, wordt het zichtbaar. De tanden worden dunner, doorschijnend of geler en/of de randen brokkelen af. Knobbels of kiezen vlakken af en er ontstaan kratervormige putjes. Vullingen komen soms boven het tandoppervlak uit te liggen.

Ook worden de tanden en kiezen meer gevoelig en pijnlijk, bijvoorbeeld bij het drinken van koude of warme dranken of het eten van zure of zoete voedingsmiddelen. Het melkgebit heeft zachter glazuur dan het blijvende gebit. Tanden en kiezen van jonge kinderen zijn daarom extra gevoelig voor tanderosie.

Zuurgraad

Bij het ontstaan van tanderosie spelen verschillende factoren een rol. Eén van de factoren is de mate van contact tussen het gebit en maagzuur en voeding met een lage pH (zuurtegraad). Door reflux, het omhoog komen van maagzuur of frequent braken komt het gebit in contact met het sterke zuur uit de maag.

De pH waarbij glazuur oplost ligt ongeveer beneden de waarde van 5,5. Hoe lager de pH hoe zuurder het product. Maagzuur is met zijn pH tussen de 1,5 en 2 dus flink zuur te noemen. Daarnaast speelt de zuurgraad van voeding een rol. Voedingsmiddelen met een lage pH (tussen de 2 en 4) zijn bijvoorbeeld azijn, energiedranken, ijsthee, appelsap, sinaasappelsap, sladressing, multivitaminevruchtendrank en cola.

Buffercapaciteit

Een andere belangrijke factor is de buffercapaciteit van het speeksel en de voedingsmiddelen die u eet. Hoe hoger de buffercapaciteit hoe moeilijker het speeksel het aanwezige zuur kan neutraliseren en hoe groter de kans op tanderosie. De buffercapaciteit van voeding is afhankelijk van o.a. het gehalte aan calcium, magnesium en fosfaten. Hoe hoger het gehalte hoe beter het gebit kan herstellen van een zuuraanval.

Voedingsmiddelen met een groot remineraliserend vermogen zijn groene groenten, koolsoorten, noten, zaden, mineraalwater, bouillon getrokken van botten en zuivelproducten. De verhouding tussen de pH en de buffercapaciteit van een product bepaalt de relatieve erosiviteit. Hoe lager de pH en hoe hoger de buffercapaciteit (en hoe lager het remineraliserend vermogen), hoe hoger de relatieve erosiviteit.

Producten met een hoge relatieve erosiviteit (dus gebitsbelastend) zijn bijvoorbeeld azijn, energiedranken, frisdrank, sinaasappelsap, appelsap en appelmoes. Producten zoals groene thee, kruidenthee, water, mineraalwater, karnemelk en yoghurt hebben een lage relatieve erosiviteit en tasten het gebit niet aan.

Drankprobleem

Het drinken van frisdrank, fruitdranken en vruchtensappen wordt gezien als één van de belangrijkste oorzaken van tanderosie. Alle frisdranken, vruchtensappen en vruchtenlimonades hebben een lage pH en een hoog erosief vermogen. Vruchtensap, vooral sap van bessen en citrusfruit, is van nature erg zuur.

Fabrikanten voegen voor een frissere smaak vaak zuren, zoals citroenzuur, appelzuur en fosfaatzuur aan hun dranken toe. Hiermee verlagen ze de pH van de vruchten- en frisdranken nog verder. Andere toevoegingen, zoals suiker, zoetstof of smaakstoffen kunnen de zure smaak maskeren. De smaak van een product is daarom geen maat voor of iets zuur is of niet.

Een ander probleem is dat veel van deze dranken rijk zijn aan suikers. De suikers verhogen de kans op cariës. Het gebit beschadigende effect wordt verder vergroot wanneer er frequent en langdurig uit hersluitbare flesjes wordt gedronken.

Zoet en zuur tussendoor

Het aanbod aan zuur snoep in de winkels is groot. Veel soorten snoep bevatten zuren, zoals appel-, citroen- en fumaarzuur voor een extra frisse smaak. Hierdoor kunnen zoethoudertjes, zoals zure matten, fruitlollies, fruittoffees en winegums de zuurtegraad van het speeksel verlagen tot onder de 5,5.

Sinds kort zijn er snoepsprays te koop die een pH hebben van 1,6-2,3. Dat is lager dan de pH van frisdranken en zelfs maagzuur! Kinderen spuiten deze zure, zoete snoepprays in kleine hoeveelheden vaak achter elkaar in de mond, waardoor het glazuur van tanden en kiezen beschadigd raakt. Bij sommige kinderen leidt het gebruik van candysprays tot andere klachten, zoals branderigheid, tongbloedingen en irritatie van het mondslijmvlies.

Suikervrije kauwgom wordt nog wel eens aangeprezen als gebitsvriendelijk snoepgoed. Maar let u dan goed op welke kauwgom u kiest. Tegenwoordig zijn er kauwgomsoorten te koop met fruitsmaak of een vloeibare zure kern die daardoor een lage pH hebben. Door het kauwen op kauwgom slijten de kiezen extra snel en kan het zuur uit de kauwgom sterker inwerken op het gebit.

Gebitsonvriendelijke medicamenten

Zuren, zoals appel- en citroenzuur worden niet alleen gebruikt in snoepgoed en frisdranken. Ook de supplement- en geneesmiddelenindustrie maakt regelmatig gebruik van deze zuren om hun producten beter te laten smaken. Zo bevatten veel kauw- en smelttabletten en poedervormige medicamenten, zoals kindervitamines, calcium- en vitamine-C-poeders en -tabletten gebitsonvriendelijke zuren. Wanneer u deze medicamenten in zijn geheel kunt doorslikken, zoals tabletten of capsules is het eventuele zuur geen probleem. Uw gebit komt dan niet of nauwelijks in contact met het zuur.

Vettige vitamines

Na een zuuraanval wordt het gebit geremineraliseerd door opname van mineralen uit het speeksel en voedsel in de tanden en kiezen. Om de mineralen goed in het gebit te kunnen inbouwen heeft het lichaam voldoende van de vetoplosbare vitamines A, D en K2 nodig. Zo speelt vitamine A een rol bij de aanmaak van groeifactoren, nodig voor de groei en herstel van botten en tanden. Het helpt de hoeveelheid calcium in het bloed verlagen en de inbouw in botten en tanden stimuleren.

Rijk aan vitamine A zijn o.a. vette vis, orgaanvlees, levertraan en volle melkproducten. Hoge doseringen vitamine A kunnen schadelijk zijn. Vraag daarom eerst advies aan een deskundige als u een vitamine A supplement wilt gebruikt. Vitamine D en K2 stimuleren de aanmaak van osteocalcine, het hormoon dat er voor zorgt dat calcium wordt ingebouwd in botten en tanden. Daarnaast ondersteunt vitamine D de afweer en verlaagt het de ontstekingsgevoeligheid in het lichaam (en mond).

Vitamine D-gehalte in het bloed laten bepalen

Veel mensen in Nederland hebben een vitamine D-tekort. U kunt via uw natuurdiëtist of uw arts het vitamine D-gehalte in het bloed laten bepalen. Deze zou bij voorkeur 80 nanomol per liter of hoger moeten zijn. Bij een tekort kan uw natuurdiëtist of arts u adviseren hoe u met voeding en supplementen het vitamine D-gehalte kunt optimaliseren.

Rijk aan vitamine D zijn o.a. vette vis, volle melkproducten en orgaanvlees. Tussen juni en september is de zon een goede vitamine D-bron, wanneer u tussen 10 en 14 uur een kwartier met onbedekt gezicht en handen zonder zonnebrand in de zon zit.
Goede vitamine K2-bronnen zijn vlees, kip, ei, kaas, kwark en natto, een smaakmaker uit de Japanse keuken.

13 Tips ter preventie van tanderosie

De beste bescherming tegen tanderosie is het beperken van de zuuraanvallen op het gebit en het verhogen van het remineraliserend vermogen van speeksel. Hieronder volgen 13 tips hoe u dit in de praktijk kunt realiseren:

1. Eet en drink niet vaker dan 7 x per dag iets.
2. Wees matig met sterk zure, natuurlijke producten, zoals citrusfruit, vruchtensap, diksap, gedroogd fruit en vruchtenmoes
3. Drink zure dranken, zoals vruchtensap met een rietje. Dan komt de zure drank minder in contact met het gebit.
4. Spoel met water na het eten of drinken van zuur eten of drinken. Dat verdunt het zuur.
5. Vermijd zoveel mogelijk frisdranken, energiedranken, fruitdranken, vruchtenlimonades en snoep.
6. Drink remineraliserende en tandvriendelijke dranken. Voorbeelden zijn kruidenthee, groene thee, water, mineraalwater, biologische ongezoete (karne)melk (niet bij een overgevoeligheid hiervoor), ongezoete notenmelk en bouillon getrokken van biologische schenkel, kippenkarkas, mergpijp e.d.
7. Eet dagelijks volop remineraliserende producten, waaronder een grote portie (250 gram of meer) groenten, vooral groene groenten, kool en zeegroenten (zeewier) een handje ongezouten, ongebrande noten of zaden
2-3 eetlepels bonen/peulvruchten door de groenten, salade of soep of 2x per week een grote portie.
8. Vervang snoep door remineraliserende tussendoortjes, zoals noten, groenten met een dip van kruidenkwark of hummus of een volkorencracker met geitenkaas, vis, notenpasta of hummus.
9. Eet voldoende producten rijk aan vitamine A, D en K2.
Producten rijk aan deze vetoplosbare vitamines zijn vette vis, volle biologische melkproducten, kaas, roomboter, ei, biologische lever(worst), levertraan en natto.
10. Gebruik bij voorkeur supplementen en medicijnen zonder zuren of neem een tablet- of capsulevorm. Vraag zo nodig uw behandelend arts, natuurdiëtist of therapeut om een gebitsvriendelijker alternatief.
11. Wacht een uur met poetsen van het gebit wanneer u iets zuurs gegeten of gedronken heeft.
12. Gebruik een zachte tandenborstel om te voorkomen dat de tandenborstel te veel over het gebit schuurt en deze beschadigt.
13. Poets met een weinig schurende tandpasta. Vooral speciale tandpasta’s voor extra witte tanden bevatten schurende bestanddelen. Hieronder vindt u een recept voor een natuurlijke tandpasta zonder schurende bestanddelen.

Persoonlijk advies

Voor meer informatie en een persoonlijk advies over voeding en gebitsverzorging voor een gezond gebit kunt u terecht bij een natuurdiëtist en een biologische tandarts. Voor adressen van een biologische tandarts bij u in de buurt, zie de website van de Nederlandse  Vereniging tot bevordering van de Bio-energetische Tandheelkunde, de NVBT.
Recept natuurlijke tandpasta (350 gram)100 gram bakpoeder (natriumbicarbonaat, natuurvoedingswinkels)
100 gram xylitolpoeder (te bestellen via natuurvoedingswinkels of drogisterijen)
150 gram extra vierge kokosolie
4 druppels biologische etherische olie van munt

Meng alle ingrediënten goed door elkaar en schep in een afsluitbare bak. Bewaar de bak op een koele plek, maar niet in de koelkast.
Breng een kleine hoeveelheid van de tandpasta aan op de tandenborstel en poets uw gebit. Spuug na het poetsen de overgebleven tandpasta uit. Tanja Visser, natuurdietist

Voedings- en laboratorium zelftesten

Laboratoriumtesten urine bloed ontlasting en speekseltesten Wij werken samen met de grote Duitse fabrikant van laboratoriumtesten Medivere. Medivere levert laboratorium diagnostische diensten waarbij de conventionele geneeskunde als ook aanvullende (complementaire) medische diagnostica en therapieën optimaal worden gecombineerd.

Op onze pagina over voedings- en laboratoriumtesten kunt u alle hierbovengenoemde Medivere testen bekijken en zelf bestellen.

Literatuur en links:

1. Baat C. Gebitsslijtage. Een praktische handreiking voor diagnostiek, preventie en behandeling
72-127. Houten Prelum Uitgevers, 2009

2. Brand H.S., Tjoe Fat G.M., Veerman E.C.I. The effects of saliva on the erosive potential
of three different wines. Aust Dent J. 2009 Sep;54(3):228-32. doi:10.1111/j.1834-7819.2009.01124.x

3. El Aidi H., Bronkhorst E.M., Huysmans M.C., Truin G.J. Dynamics of tooth erosion in
adolescents: a 3-year longitudinal study. J Dent 2010;38:131-137

4. Gambon D.L., Brand, H.S., Veerman E.C.I. Dental erosion in the 21st century: what is
happening to nutritional habits and lifestyle in our society? BDJ 2012; 213: 55 – 57

5. Gambon D.L., Brand H.S., Veerman E.C.I. Risico van erosie door dranken in schoolkantines.
Ned Tijdschr Tandheelkd. 2012; 119: 28-31

6. Gambon D.L., van den Keijbus P.A., van Amerongen A.N. Snoepspray en -gels: invloed
op speekselsecretie en zuurgraad. Ned Tijdschr Tandheelkd. 2006 ;113:27-32

7. Lussi A., Jaeggi T., Zero D. The role of diet in the aetiology of dental erosion. Caries
Res 2004 suppl 1:34-44

8. Nieuw Amerongen A. van, Keijbus P.A.M. van den, Veerman E.C.I. De invloed van
“vruchten’en ijsthee op de pH en buffercapaciteit van het speeksel. Ned Tijdschr Tandheelkd
2004;111:80-84

9. Truin G.J., Frencken J.E., Mulder J., Kootwijk A.J., de Jong E. Prevalentie van tandcariës
en tanderosie bij Haagse schoolkinderen in de periode van 1996-2005. Ned Tijdschr. Tandheelkd 2007: 114; 335-342

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen