Ga naar hoofdinhoud
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Is een mediterraan dieet het gezondst?

Als onderdeel van een gezonde levensstijl wordt overstappen van een ‘westerse’ naar een mediterrane voeding tegenwoordig volop aangeraden. Maar een mediterrane voeding blijkt alleen gezonder te zijn als deze biologisch is.

Wat is een mediterraan voedingspatroon?

Te kort aan voedingsstoffen in groenten

Het mediterrane dieet is ontwikkeld aan de hand van het voedingspatroon van inwoners rond de Middellandse Zee (Italië, Griekenland) in het begin van de jaren zestig. Onderzoekers ontdekten dat deze mensen, vergeleken met Amerikanen, buitengewoon gezond waren. Uit talrijke studies is inmiddels gebleken dat het mediterrane voedingspatroon tot gewichtsverlies kan leiden en dat het hart- en vaatziektes, beroertes, diabetes 2 en voortijdig overlijden kan helpen voorkomen.

Het mediterrane voedingspatroon is rijk aan plantaardige producten (groenten, fruit, volkoren granen, peulvruchten, olijfolie en noten) en bevat in mindere mate vis, kip en zuivel. Rood vlees zou slechts heel beperkt moeten worden gegeten. Toegevoegde suikers, bewerkt vlees en ander sterk bewerkt voedsel zouden moeten worden vermeden.

De hoeveelheid omega 9-vetzuren (vooral in olijven, olijfolie, avocado’s, noten, etc.) in de mediterrane voeding, in combinatie met weinig omega 6-vetzuren en behoorlijk wat omega 3-vetzuren (met ansjovis, sardines) lijkt ook een van de belangrijke factoren van het traditionele mediterrane dieet.

10x hogere pesticide-inname bij niet-biologisch voedsel

Is een mediterraan dieet het gezondst?Uit een onlangs verschenen interventiestudie [1] is gebleken dat een mediterraan voedingspatroon op basis van niet-biologisch voedsel leidt tot een tienmaal hogere totale pesticide-inname dan een mediterraan voedingspatroon op basis van biologisch voedsel.

In de studie werd het effect van een mediterrane voeding vergeleken met een gewoon westers dieet op de inname van pesticiden. Dit werd gedaan door pesticide-residuen in de urine te meten (UPRE). Voor en na de interventieperiode van twee weken aten alle deelnemers hun zelfgekozen gewone westerse voeding. Uit hun voedseldagboeken bleek dat deze slechts weinig fruit, groenten en wijn bevatte.

In de interventieperiode bleek de UPRE 91% lager te zijn bij inname van biologische voeding dan bij inname van niet-biologische voeding. Niet-biologisch fruit, groenten en volkorengranen bleken de belangrijkste bronnen te zijn van synthetische chemische bestrijdingsmiddelen.

De onderzoekers concludeerden dat verandering van een niet-biologisch westerse voeding naar een niet-biologische mediterrane voeding geassocieerd is met een verhoogde blootstelling aan insecticiden, organofosfaten en pyrethroïden, terwijl biologische voedselconsumptie, waarbij geen gebruik mag worden gemaakt van pesticiden, de blootstelling aan alle groepen van synthetische chemische bestrijdingsmiddelen verminderde. Er werd met deze studie dus aangetoond dat de gezondheidseffecten niet zozeer worden veroorzaakt door het type dieet, maar vooral door het feit dat het voedsel van biologische oorsprong is.

Wat is glyfosaat?

Glyfosaat urinetestEen bestrijdingsmiddel bevat werkende (chemische) stoffen die giftig zijn voor het ongedierte, schimmel of onkruid. Het is vaak ook gevaarlijk voor andere (huis)dieren, planten en mensen. Toegestane bestrijdingsmiddelen zijn getest op veiligheid, effectiviteit en milieubelasting. Maar daarmee zijn ze nog niet milieuvriendelijk.

In Nederland is Roundup het meest gebruikte middel tegen onkruid. De daarin werkzame stof glyfosaat is een onkruidbestrijdingsmiddel op basis van een organische fosforverbinding. Het blokkeert in planten de vorming van bepaalde enzymen, die onmisbare bouwstenen van de plant zijn. Het middel werkt hierdoor systemisch, dit wil zeggen dat alle planten die niet resistent zijn worden gedood.

Kankerverwekkend?

Is een mediterraan dieet het gezondst?Het IARC (International Agency for Research on Cancer) heeft voorgesteld dat glyfosaat moet worden ingedeeld in de klasse 2A als “waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens“. Het IARC baseert deze indeling op sinds 2001 gepubliceerde studies inzake de blootstelling van mensen aan glyfosaat en op studies met laboratoriumdieren.

Het IARC heeft echter in Europa geen enkele wettelijke bevoegdheid. Onder de Europese wetgeving wordt glyfosaat momenteel niet als kankerverwekkend beschouwd.
De Europese commissie liet glyfosaat in december 2017 voor een beperkte periode van 5 jaar toe, en niet voor de gangbare periode van 10 jaar. De stof moet daarom na vijf jaar, dus uiterlijk in december 2022, opnieuw zijn beoordeeld.

Bayer (producent van Roundup) heeft inmiddels besloten vanaf 2023 geen producten met glyfosaat meer te verkopen aan particulieren in de Verenigde Staten. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de vele rechtszaken die particulieren tegen Bayer hebben aangespannen omdat zij menen door het gebruik van Roundup kanker te hebben gekregen.

In een studie [2] is aangetoond dat bij de mens meer dan de helft van de bacteriesoorten (54%) in de kern van het menselijke darmmicrobioom potentieel gevoelig is voor glyfosaat. Er komt tegenwoordig steeds meer bewijs dat het darmmicrobioom een belangrijke rol speelt in het ontstaan van onder andere darmkanker.

Mag glyfosaat nog worden gebruikt?

Is een mediterraan dieet het gezondst?Thuis mag u gewasbeschermingsmiddelen met glyfosaat gebruiken in de tuin. In de landbouw mogen boeren en telers gewasbeschermingsmiddelen met glyfosaat gebruiken. U herkent de akkers die met glyfosaat zijn behandeld makkelijk: het zijn gele of oranje akkers. Professionals, zoals hoveniers en waterschappen, mogen geen glyfosaat gebruiken.

Sommige gewassen (soja, maïs, koolzaad) zijn genetisch zodanig gewijzigd dat ze niet langer gevoelig zijn voor glyfosaat. Daardoor kan glyfosaat in deze gewassen worden gebruikt zonder er schade aan toe te brengen. In Nederland is een dergelijk gebruik van glyfosaat niet toegelaten.

Minister van LNV: méér biologisch

Onlangs heeft de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een brief gestuurd naar de Tweede Kamer over hoe zij het voedselbeleid in de aankomende periode vorm wil gaan geven. Een belangrijk uitgangspunt is er voor te zorgen dat er in de toekomst een gezond en duurzaam voedselaanbod voor iedereen beschikbaar blijft. Er worden vijf belangrijke aanbevelingen voor verduurzaming benoemd waaronder het vergroten van het aanbod én de consumptie van biologisch voedsel.

Toename biologische landbouw tot 25%

Is een mediterraan dieet het gezondst?De Europese Commissie heeft in de recent gepubliceerde Farm-to-Fork-strategie (beschrijft de toekomst van het Europese voedselsysteem) gesteld dat het areaal biologische landbouw in Europa moet worden vergroot tot 25% in 2030. Uit de nationale strategische plannen van de lidstaten blijkt echter niet voldoende ambitie om die 25% areaal te bereiken. Zo heeft een aantal lidstaten, waaronder Nederland, geen streefpercentage genoemd voor het landelijke biologische areaal.

De Europese Commissie wil ook dat er in 2030 de helft minder chemische middelen wordt gebruikt en dat de schadelijkheid van die middelen voor het milieu vermindert. De Nederlandse overheid streeft met de ‘Toekomstvisie gewasbescherming 2030, naar weerbare planten en teeltsystemen’ iets soortgelijks na.

Consument kiest steeds vaker biologisch voedsel

In 2021 kocht 96,3% van de huishoudens wel eens biologische producten. De belangrijkste reden voor het vaker kopen van biologische voedingsmiddelen is de impact op de natuur. Van de consumenten die nu meer biologische voeding kopen dan een jaar geleden, geeft 56% aan bewuster te kiezen voor producten waarbij rekening wordt gehouden met de natuur. Ongeveer tweederde deel van de consumenten geeft aan dat ze vaker biologisch zouden kopen als het goedkoper zou zijn. De voorgestelde verlaging van de BTW tot 0% op groenten en fruit, kan hier wellicht toe bijdragen.

Waarom is biologisch voedsel duurder?

Is een mediterraan dieet het gezondst?Biologische voedingsmiddelen kosten meer om de volgende redenen:

  • De productie is duurder, omdat die arbeidsintensiever is, de opbrengst per hectare minder is en er geen kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.
  • Biologisch gehouden dieren krijgen meer ruimte en leven langer.
  • Het gaat om relatief kleine aantallen producten, waardoor de kosten voor verwerking, logistiek en marketing hoger uitpakken.
  • Het aanbod is klein in verhouding tot de vraag, en dat leidt tot hogere prijzen.

Tips voor goedkoper biologisch voedsel

Voor biologische producten betaalt u vaak meer. Hieronder volgen enkele tips om het prijsverschil met niet-biologische producten beperkt te houden:

  • Supermarkten hebben vaak een eigen ‘biologische lijn’. Biologische huismerkproducten zijn daardoor nogal eens goedkoper dan reguliere A-merkproducten.
  • Voor precies dezelfde biologische producten betaalt u in de ene winkel soms fors meer dan in de andere, dus het loont de moeite om prijzen te vergelijken.
  • Koop biologische producten zoals meel, zaden en noten in grootverpakkingen, dat is goedkoper dan in kleine verpakkingen.
  • Vaak krijgt u korting wanneer u meerdere verpakkingen van eenzelfde product tegelijk koopt.
  • In diverse steden is er wekelijks een biologische warenmarkt. Groenten en fruit zijn daar vaak goedkoper dan in de supermarkt.
  • Koop vlees, kip en zuivel bij een biologische boer in de buurt. Omdat er geen tussenhandel is bent u hier voordeliger uit. Vlees en kip kunnen heel goed worden ingevroren.

Biologisch: gezonder en lekkerder

Is een mediterraan dieet het gezondst?Biologische producten zijn voedzamer. Na verloop van tijd heeft u daardoor minder behoefte aan tussendoortjes en kan u met minder voeding toe. Dit leidt op de langere termijn tot een kostenbesparing.

De concentraties van een aantal antioxidanten zoals polyfenolen, fenolische zuren, flavonen, flavonolen, waaronder quercetine, salvestrolen, en anthocyanen, blijken aanzienlijk hoger te zijn in biologisch geteelde plantaardige voeding. Bij epidemiologische studies worden deze verbindingen in verband gebracht met een kleiner risico op chronische ziekten, zoals bijvoorbeeld een beroerte (CVA), neurodegeneratieve ziekten en bepaalde vormen van kanker.

Door biologisch te eten investeert u dus in uw eigen gezondheid en het smaakt ook nog eens lekkerder.

Is een mediterraan dieet het gezondst?

 

Marijke Verstege

Glyfosaat urinetest

Glyfosaat urinetestVerkoopprijs (incl. BTW): € 71,45

Bronnen
1. Diet and food type affect urinary pesticide residue excretion profiles in healthy individuals: results of a randomized controlled dietary intervention trial; Rempelos L, Wang J, Barański M et al; The American journal of clinical nutrition, 2022, 115.2: 364-377; https://academic.oup.com/ajcn/article/115/2/364/6412942 .
2. Classification of the glyphosate target enzyme (5-enolpyruvylshikimate-3-phosphate synthase) for assessing sensitivity of organisms to the herbicide; Lyydia Leino, Tuomas Tall, Marjo Helander, Irma Saloniemi, Kari Saikkonen, Suvi Ruuskanen et al.; Journal of Hazardous Materials, 2020 Volume 408, 15 April 2021; https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304389420325462?via%3Dihub .
3.An updated systematic review and meta-analysis on adherence to mediterranean diet and risk of cancer; Jakub Morze, Anna Danielewicz, Katarzyna Przybyłowicz, Hongmei Zeng, Georg Hoffmann, Lukas Schwingshackl; Eur J Nutr . 2021 Apr;60(3):1561-1586; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32770356/ .
4.Mediterranean diet cuts heart disease risk by nearly half. American College of Cardiology, 4 maart 2015 http://www.eurekalert.org/pub_releases/2015-03/acoc-mdc030315.php .
5. Mag ik gewasbeschermingsmiddelen met glyfosaat gebruiken?; Rijksoverheid; https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bestrijdingsmiddelen/vraag-en-antwoord/mogen-gewasbeschermingsmiddelen-waarin-glyfosaat-zit-worden-gebruikt .
6. Glyfosaat: de stand van zaken; CTGB; https://www.ctgb.nl/onderwerpen/glyfosaat .
7. 96,3% huishoudens kocht biologisch in 2021; Bionext, 22-03-22;
https://bionext.nl/nieuws/963-huishoudens-kocht-biologisch-in-2021-507/ .
8. Europese strategie voor een duurzamer voedselsysteem; 24 juni 2020 door Annemijn Pasman, Natuur & Milieu, 24 juni 2020; https://www.natuurenmilieu.nl/blog/from-farm-to-fork-van-boer-tot-bord-strategie/ .
9. Organic food consumption is associated with inflammatory biomarkers among older adults;
Elizabeth Ludwig-Borycz, Heidi M Guyer, Abeer A Aljahdali, Ana Baylin;
Public Health Nutr. 2021 Oct;24(14):4603-4613; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33353578/ .
10. Waarom iedereen voor biologische voeding zou moeten kiezen; Monique van Iwaarde; Natuurdiëtisten; https://www.natuurdietisten.nl/waarom-iedereen-biologische-voeding-zou-moeten-kiezen/ .