skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en later

Een ongunstige ontwikkeling van het darmmicrobioom (dysbiose) bij kinderen wordt in verband gebracht met diverse kinderaandoeningen, waaronder necrotiserende enterocolitis, IBD en neuropsychiatrische aandoeningen.

Het darmmicrobioom (darmflora) ontwikkelt zich gedurende het hele leven: van conceptie tot de dood. Het heeft daarmee invloed op het opbouwen van de gezondheid en het ontwikkelen van ziekte gedurende het hele leven.
De periode van conceptie tot het eerste levensjaar (babytijd) wordt voor het darmmicrobioom beschouwd als de meest kritische periode waarin het darmmicrobioom wordt gevormd. In deze periode nestelen zich de diverse soorten microbiota en wordt volgens de huidige wetenschappelijke inzichten de blauwprint gelegd voor de rest van het leven.

Relatie ontwikkeling darmmicrobioom en andere systemen

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en laterHet darmmicrobioom van een kind speelt in de eerste drie levensjaren een cruciale rol bij de ontwikkeling van het immuunsysteem en het autonome zenuwstelsel, de energieopname en het metabolisme, de groei van het darmslijmvlies en de darmmotiliteit (darmbewegelijkheid).
Sommige wetenschappers gaan er van uit, dat omgevingsfactoren in deze kritische periode de ontwikkeling van het darmmicrobioom veranderen.
Deze veranderingen brengen het immuunsysteem van een kind in een hypersensitieve en/of inflammatoire staat, waardoor er gezondheidsklachten en ziektes kunnen ontstaan. Een ongunstige ontwikkeling van het darmmicrobioom (dysbiose) bij kinderen wordt in verband gebracht met diverse kinderaandoeningen, zoals necrotiserende enterocolitis, late onset sepsis, eczeem, astma, voedselallergie, DM-type 1, overgewicht, IBS, IBD en neuropsychiatrische aandoeningen, waaronder AD(H)D en autisme.

Ontwikkeling tot een volwassen darmmicrobioom

Ook na het eerste levensjaar ontwikkelt het darmmicrobioom en het darmgerelateerde immuunsysteem bij kinderen zich verder en blijft het gevoelig voor invloeden uit de omgeving. De diversiteit en stabiliteit van het darmmicrobioom neemt in de loop van de levensjaren toe en het afweersysteem in de darmen ontwikkelt zich verder.

De meeste wetenschappers gaan er van uit, dat rond het 3e levensjaar het darmmicrobioom zich ontwikkeld heeft tot een min of meer volwassen, redelijk stabiel darmmicrobioom. Er zijn ook wetenschappers die uitgaan van de leeftijd van 7 jaar of soms zelfs 18 jaar.

Rondom de geboorte

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en laterDe zwangerschapsduur is van invloed op de ontwikkeling van het darmmicrobioom bij het kind. Te vroeg geboren kinderen hebben ten opzichte van op tijd geboren geboren kinderen bij de geboorte een ongunstiger darmmicrobioomprofiel met meer Enterococcen en Staphylococcen.
Tijdens een vaginale geboorte wordt het kind blootgesteld aan de microbiotia in de vagina en ontlasting van de moeder. Het darmmicrobioom van vaginaal geboren kinderen wordt bij de geboorte gedomineerd door Prevotella spp en Lactobacillen. In de loop van de eerste week na de geboorte zijn de Actinobacteria spp, waarvan vooral de gunstige bifidobacteria, het meest dominant.

Kinderen geboren met een keizersnede hebben bij de geboorte een minder gunstig darmmicrobioom, waaronder Cornyebacterium, Staphylococcen en Propionibacterium spp. ,
dat wordt gedomineerd door microbiota van de huid van de moeder, de ziekenhuisomgeving en ziekenhuispersoneel.
In de 1e week na de geboorte ontwikkelen met de keizersnede geboren kinderen een darmmicrobioom waarbij de firmicutesbacteriën domineren. Een keizersnede-geboorte wordt geassocieerd met een verhoogd risico op het ontwikkelen van immuungerelateerde en metabole ziekten, waaronder overgewicht, diabetes type-1, astma en tot de leeftijd van één jaar een verhoogde gevoeligheid voor luchtweginfecties. Kinderen die worden geboren via een keizersnede hebben minimaal tot de leeftijd van 1 jaar een minder gunstig darmmicrobioomprofiel met minder bacteroïdes en een lagere darmmicrobioomdiversiteit vergeleken met vaginaal geboren kinderen. Sommige studies laten zien, dat deze verschillen tot de leeftijd van wel 7 jaar kunnen aanhouden.

Het eerste levensjaar

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en laterHet eerste levensjaar wordt gezien als de meest bepalende periode voor de ontwikkeling van het darmmicrobioom in een mensenleven. Deze periode heeft een grote invloed op de gezondheid later. In het eerste levensjaar staan vooral het nestelen en groeien van de diverse microbiota in de kinderdarm centraal. De (darmgerelateerde) immuniteit is nog vooral afhankelijk van de immuunstoffen die het kind bij de geboorte van de moeder heeft meegekregen en via de borstvoeding wordt doorgegeven.

Factoren die het meest van invloed zijn op de ontwikkeling van het darmmicrobioom tijdens het eerste levensjaar zijn:
– het geven van borstvoeding/flesvoeding
– gebruik van antibiotica en maagzuurremmers (bij bijvoorbeeld refluxklachten)
– tijdstip waarop wordt begonnen met introductie van vaste voeding en de productkeuze
– het doormaken van maag-en darminfecties
– woonplek (land, stad versus platteland)
– hygiëne binnen het gezin
– het hebben van huisdieren en oudere broertjes of zusjes
– roken in de nabijheid van het kind

Borstvoeding: de ideale voedingsbodem voor de ontwikkeling van het darmmicrobioom

Het exclusief geven van borstvoeding gedurende minimaal de eerste zes levensmaanden heeft een zeer gunstig effect op de ontwikkeling van het darmmicrobioom en afweersysteem van het kind.
Via borstvoeding krijgen kinderen een breed pakket aan gunstige microbiota (afkomstig van de moeder), meer dan 150 soorten prebiotica en andere bouwstenen voor het ontwikkelen van het darmmicrobioom en (intestinale) afweer mee. Voorbeelden van deze bouwstenen zijn Epidermal Growth Factor, Insuline Growth Like Factor, lactoferrine, secretoir IgA, lysozyme, interferon en fagocyten.

Borstgevoede kinderen hebben een darmmicrobioom met relatief meer gunstige bifido- en lactobacillen spp. Het darmicrobioom van flesgevoede kinderen is rijker aan ongustige clostridiales en proteobacteria, waaronder de E. coli. Flesgevoede kinderen hebben een darmmicrobioom met een grotere hoeveelheid microbiotica die worden geassocieerd met ontstekingsgevoeligheid. Studies laten zien, dat flesgevoede kinderen tot de leeftijd van wel 2 jaar een verminderde bacteriële diversiteit en rijkheid hebben. Dit wordt geassocieerd met een algeheel verminderde gezondheid.
Het exclusief geven van borstvoeding vermindert o.a. de kans op hoge en lage luchtweginfecties, maag- en darminfecties en de ontwikkeling van eczeem, astma en overgewicht later in het leven.

Introductie vaste voeding

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en later

In de loop van het eerste jaar ontwikkelt het darmmicrobioom zich tot een darmmicrobioom met een grotere diversiteit en rijkheid aan microbiota, waaronder een groei in bacteroïdes en firmicutes.
Door introductie van vaste voeding neemt de groei van bacteroidetes toe. Dit zorgt voor een hogere productie van korte keten vetzuren en expressie van genen die betrokken zijn bij het koolhydraatmetabolisme, vitamineproductie en de afbraak van xenobiotica (belastende stoffen).

Een goed moment om vaste voeding aan te bieden is ergens tussen de 4 en 6 maanden.
Krijgt een baby eerder vaste voeding aangeboden, dan neemt het risico op het ontwikkelen van overgewicht en voedselallergie toe.
Wordt er na 6 maanden pas met vaste voeding begonnen, dan geeft dit meer risico op verstoring van de ontwikkeling van de mondmotoriek en spraak. Dit kan leiden tot kauw- en slikproblemen en een vertraagde of verstoorde spraakontwikkeling.
Verder is van invloed welke en hoeveel vaste voeding er wordt aangeboden.

De eerste hapjes, natuurlijke en gezonde voeding voor je baby

Natuurdiëtisten Marion Pluimes en Tanja Visser schreven in voorjaar 2022 speciaal voor ouders die hun baby een goede start willen geven een ebook over de opbouw van vaste voeding. Ze besteden hierin aandacht aan wanneer en met welke vaste voeding het beste te starten, de opbouw naar een volwaardige, gezonde biologische kindervoeding en gebruik van supplementen. Daarnaast geven ze in het 48 pagina’s tellende ebook informatie over vegetarische en veganistische babyvoeding, een aantal recepten en veel praktische tips hoe ouders dit alles kunnen inpassen in hun (drukke) gezinsleven. Ebook is hier te bestellen

Antibiotica

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en laterHet gebruik van antibiotica heeft, vooral in het eerste levensjaar, een grote impact op de ontwikkeling van het darmmicrobioom. Antibioticagebruik vermindert de diversiteit en rijkheid (hoeveelheid) van het darmmicrobioom zowel tijdelijk als langdurig na gebruik en verhoogt de kans op overgroei met Clostridia spp. Hoe lang deze veranderingen aanhouden en wat de invloed hiervan is op de gezondheid, wordt nog verder onderzocht. Onderzoek bij muizen en mensen heeft laten zien dat antibioticagebruik op jonge leeftijd een verandering in het darmmicrobioom geeft wat resulteert in een grotere gewichtstoename en risico op overgewicht op latere leeftijd.

Verder zijn de hygiëne-omstandigheden in de leefomgeving van het kind van invloed, waaronder het hebben van oudere broertjes, zusjes en/of huisdieren. Baby’s met huisdieren en/of oudere broertjes en/of zusjes hebben een grotere darmdiversiteit en -rijkheid (gunstig), waaronder firmicutes en bacteroïdes.

Wordt er in de nabije omgeving van een kind gerookt, dan heeft dit niet alleen een ongunstig effect op de ontwikkeling van de luchtwegen, maar ook op het darmmicrobioom van het kind. Zo kwam uit de studie Dutch Microbiome Project in 2020 onder 8208 Nederlanders van 2756 families naar voren, dat er bij kinderen waarvan de ouders(s) rookte(n) minder grote hoeveelheden Veillonella en Oscillibacter species en Prevotella copri in het darmmicrobioom voorkwamen. Prevotella’s spelen een belangrijke rol bij het vernieuwen van het darmslijmvlies.

Na het eerste levensjaar

Na het eerste levensjaar ontwikkelt het darmmicrobioom zich in de hierop volgende twee jaar verder tot een min of meer volwassen, meer stabiele flora. In deze periode ontwikkelt zich met name de mucosale immuniteit (afweer aan de darmslijmvliezen) verder en neemt de rijkheid (hoeveeheid) van de diverse microbiota toe.

Hierbij staat de ontwikkeling van het darmgeassocieerde immuunsysteem (GALT) in nauwe verbinding met ontwikkeling van het immuunsysteem in de luchtwegen (BALT), neus (NALT), ogen (CALT) en urogenitale stelsel. Zo draagt de ontwikkeling van een gezond darmmicrobioom bij aan de ontwikkeling van een goede afweer in de luchtwegen, ogen, urinewegen en geslachtsorganen.

Voedingsgewoonten en darmicrobioom

Na het eerste levensjaar bepalen de voedingsgewoontes van het gezin en het kind voor een groot deel hoe het darmmicrobioom zich verder ontwikkelt.
Gunstige factoren zijn:

  • grote variatie in de voeding,
  • gebruik van relatief meer producten rijk aan onverzadigd (noten, zaden, olijfolie, vis) dan verzadigd vet (vet vlees, zoete en hartige snacks),
  • gebruik van relatief meer producten rijk aan plantaardige dan dierlijke eiwitten,
  • eten van polyfenolrijke voedingsmiddelen (waaronder bessen, groene thee, geelwortel),
  • royaal eten van producten rijk aan pre- en probioca, waaronder volle graanproducten, groenten, fruit, noten, zaden, peulvruchten en gefermenteerde (melk)producten, zoals yoghurt,
  • mediterrane voeding.

Ongunstige factoren zijn:

  • een te hoge energie-inname,
  • gebruik van suiker en suikerrijke producten en kunstmatige zoetstoffen,
  • gebruik van relatief meer producten rijk aan verzadigd (vet vlees, zoete en hartige snacks) dan onverzadigd vet (noten, zaden, olijfolie, vis),
  • gebruik van relatief meer producten rijk aan dierlijke eiwitten (vooral rood vlees) dan plantaardige eiwitten,
  • gebruik van een eenzijdige, weinig gevarieerde voeding,
  • gebruik van een glutenvrije voeding (mogelijk omdat veel mensen die glutenvrij eten vezelarme glutenvrije graanproducten rijk aan suiker en vet gebruiken, wat ongunstig is voor het darmmicrobioom).

Daarnaast zijn uiteraard ook andere factoren van invloed, zoals stress, gebruik van medicatie (vooral antibiotica, corticosteroïden en maagzuurremmers) en het doormaken van maag-en darminfecties.

Enkele praktische adviezen voor een gezond darmmicrobioom voor uw kind

  • Geef uw baby in het eerste levensjaar zo lang mogelijk borstvoeding.
    Gezond darmmicrobioom baby basis nu en laterVoor meer informatie zie de brochure Natuurlijke voeding bij borstvoeding.
  • Is het geven van borstvoeding of donormoedermelk niet mogelijk kies dan voor flesvoeding op basis van lactose (geen glucose) en verrijkt met prebiotica (HMO’s, zoals 2-fucosyl-lactose en GOS) en/of probiotica.
    Laat u hierbij adviseren door een natuurdiëtist.
  • Geef uw kindje elke dag een breed palet aan voedingsmiddelen die rijk zijn aan prebiotica.
    Prebiotica zijn stoffen in voeding die een voedingsbodem zijn voor de groei van gunstige darmbacteriën. Ze komen vooral voor in groenten, fruit, noten, zaden, volle granen, volkorenproducten en peulvruchten.
    Wissel binnen elke groep de diverse soorten goed met elkaar af.
  • Bied uw kindje elke dag één of meer gefermenteerde producten rijk aan gunstige bacteriën (probiotica) aan.
    Rijk aan probiotica zijn gefermenteerde melkproducten en groenten, zoals biologische yoghurt, kwark, karnemelk, melkkefir, kaas en zuurkool.
    De smaakmakers miso en traditioneel bereide sojasaus (shoyu, tamari) en de gefermenteerde dranken waterkefir, kombucha, brooddrank en melkzuurgefermenteerde groentesappen zijn ook een goede bron van probiotische bacteriën.
    Verdun de gefermenteerde dranken eventueel met water voor een minder sterke smaak.
    Wissel de verschillende soorten gefermenteerde producten met elkaar af.
  • Beperk het gebruik van rood vlees (vlees van rund, kalf, varken, lam).
    Geef de voorkeur aan peulvruchten, noten, zaden, gevogelte, vis en ei.
  • Vermijd zo veel mogelijkheid producten die een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van het darmmicrobioom.
    Geef uw kindje daarom geen kunstmatige zoetstoffen of producten hiermee gezoet.
    Beperk de hoeveelheid producten met geraffineerde suiker, zoals limonadesiroop, zoet broodbeleg (jam, hagelslag, chocoladepasta), (ontbijt)koek, snoep, taart en toetjes (ijs, vla, vruchtenyoghurt).
    Geef de voorkeur aan ongezoete, pure producten, zoals kruidenthee, water, vers fruit, ongezwaveld, gedroogd fruit, noten(pasta), hartig broodbeleg, pure yoghurt, kefir en kwark naturel.
  • Zorg voor een rookvrije leefomgeving.
  • Vermijd zoveel mogelijk het gebruik van antibiotica en maagzuurremmers bij reflux.
    Ondersteun het afweersysteem van uw kindje met een natuurlijke, gezonde voeding en afweerondersteunende supplementen om gebruik van antibiotica voor te zijn.
    Vraag hiervoor advies aan een deskundige (natuurarts, homeopaat, natuurgeneeskundig therapeut, natuurdiëtist).
    Bij reflux kunnen osteopathie, een aangepaste voeding, kindvriendelijke supplementen en corrigeren van een eventuele onbalans in het darmmicrobioom vaak de klachten verminderen en gebruik van maagzuurremmers voorkomen.
  • Heeft uw kindje antibiotica nodig?
    Geef dan gedurende minimaal 3 maanden tijdens en na de kuur een supplement met probiotische bacteriën. Dit om het darmmicrobioom te helpen herstellen en de kans op bijwerkingen, zoals diarree te verlagen.
    Zo vermindert bijvoorbeeld het gebruik van probiotica met de stammen Lactobacillus rhamnosus LGG en Saccharomyces boulardii het risico op antibiotica-geassocieerde diarree. Vraag uw natuurdiëtist om nader advies.

Voor meer informatie over baby- en kindervoeding voor een gezond darmmicrobioom

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en later

 

Ebook: De eerste hapjes natuurlijke en gezonde voeding voor je baby. Hier te bestellen.

 

 

 

 

 

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en later

 

De digitale brochure: De eerste hapjes en de brochure Natuurlijke kindervoeding tijdens de basisschoolperiode . Hier te bestellen.

 

 

 

 

 

Gezond darmmicrobioom baby basis nu en later

 

 

Tanja Visser, natuurdiëtist en kinderdiëtist
www.dieetcare.nl

Referenties

Gacesa R. et al., Environmental factors shaping the gut microbiome in a Dutch population, Nature volume 604, pages 732–739 (2022)
Gritz E.C. en Bhandari V., The Human Neonatla gut Microbiome: a brief review, Frontiers in Pediatrics, march 2015, vol 3, article 17
Ihekweazu F.D. et al, Development of the Pediatric Gut-Microbiome: Impact on Health and Disease, Am J Med Sci 2018;356(5): 413-423
Ottman N. et al, The function of our microbioita: who is out there and what do they do? Frontiers in cellular and infection microbiology, aug 2012;2: art 104
Putignami L et al, The Human gut microbiot: a dynamic interplay with the host from birth to senescence settled during childhood, Pedatric Research Volume 76, nr 1, July 2014.
Schulfer A. et al, Risks of Antibiotic Exposures Early in Life on the Developing Microbiome, PLoS Pathog. 2015 Jul; 11(7): e1004903.
Singh R.K. et al, Influence of diet on the gut microbiome and implications for Human Health, J. Transl Med. 2017, 15:73
Stiemsma L.T. et al, The Role of the Microbiome in the Developmental Origins of Health and Disease, Pediatrics, nov 2017, https://doi.org/10.1542/peds.2017-2437
Zhuang L. et al, Intestinal Microbiota in Early Life and its Implications on Childhood Health, Genomics, Proteomics Bioinformatics 17, 2019, pg 13-25.