skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1500 artikelen over gezondheid!

Bloedarmoede

Bloedarmoede is een toestand waarbij er sprake kan zijn van een te laag gehalte aan hemoglobine (Hb) in het bloed. Hemoglobine is het rode, zuurstof- en koolstofdioxidetransporterende eiwit in bloed, dat zich bevindt in de rode bloedcellen. Bloedarmoede is dus niet het hebben van ‘ te weinig’ bloed, zoals wel eens gedacht wordt.

Hemoglobine bevat ijzer, en een tekort aan ijzer leidt dan ook tot bloedarmoede. Een tekort aan ijzer kan het directe gevolg zijn van te weinig ijzer in de voeding, maar ook het gevolg van onvermogen het ijzer op te nemen of door een verhoogd verlies van het al aanwezig ijzer. IJzertekort is echter niet de enige oorzaak van anemie, er zijn nog tientallen andere mogelijke oorzaken.

IJzer nodig voor aanmaak neurotransmitters

IJzer is een van de meest voorkomende elementen op aarde. Het maakt onder andere deel uit van hemoglobine in rode bloedcellen waardoor het een grote rol speelt bij het zuurstoftransport in het lichaam. Daarnaast is ijzer een onderdeel van een aantal enzymen zoals catalase en cytochroom. Deze enzymen hebben een functie in de regulatie van de stofwisseling. Cellen hebben ijzer nodig voor de aanmaak van DNA en op deze manier ondersteunt ijzer een normale groei en ontwikkeling. IJzer is verder onontbeerlijk voor de aanmaak van neurotransmitters zoals dopamine en serotonine.

IJzer komt in de voeding vooral voor in rood vlees, vis en gevogelte. Een andere, minder goed opneembare vorm van ijzer wordt aangetroffen in onder andere bonen, gedroogd fruit, graanproducten en bladgroenten. Een ijzertekort komt veel voor, zeker bij bepaalde risicogroepen zoals zwangeren, kinderen in de groei, menstruerende vrouwen, vegetariėrs en sporters.

Symptomen

Veel voorkomende kenmerken en symptomen bij bloedarmoede zijn: vermoeidheid en kortademigheid (sneller dan normaal). Bij ernstiger bloedarmoede ziet men vaak: bleke huid (vooral onder de vingernagels), bleke lippen, hartkloppingen, duizeligheid, oorsuizingen, koude handen en voeten, tintelingen in de voeten gevolgd door het gevoel te hebben op bobbels/ kussentjes te lopen. Bij mensen met vernauwde kransslagaders kan het eerste symptoom van bloedarmoede wel eens zijn dat ze sneller pijn op de borst krijgen. Gebarsten mondhoeken, of scheurtjes in de lippen zijn ook bloedarmoede symptomen.

Oorzaken van bloedarmoede

Bloedarmoede kan ontstaan door diverse oorzaken. We geven een korte samenvatting van mogelijke oorzaken.
1. Verminderde aanmaak van bloedcellen
2. Tekorten aan ijzer, vitamine B12, foliumzuur, zink, vitamine C en carnitine (aminozuur).
3. Dysbiose
4. Verslechterde opname uit de darmen door schimmels, parasieten ( o.a. vitamine b 12 tekort door parasieten). De omzetting van methylmalonyl-Co-a in succinyl-Coa raakt verstoord. Succinyl-CoA is noodzakelijk voor de synthese van hemoglobine.
5. Verslechterde opname als gevolg van operaties aan het maag-darmkanaal.
6. Door erfelijke afwijkende vormen van hemoglobine (b.v. thalassemie, sikkelcelziekte).
7. Chronische ziekten zoals reuma, chronische infectieziekten.
8. Kwaadaardige gezwellen, beenmergziekten waarbij de aanmaak verminderd is (aplastische anemie).
9. Ziekten waarbij het beenmerg verdwijnt, zoals door verdringing door tumorcellen.
10. Verhoogde afbraak van bloedcellen.
11. Door afwijkingen aan de cellen zelf (ovalocytose, sferocytose).
12. Door aantasting van de rode bloedcellen door eencellige parasieten (bv. malaria).
13. Door auto-immuunprocessen
14. Door bloedverlies. In dit geval onderscheidt men bloedverlies dat zo groot is dat er meer bloed wordt verloren dan door het lichaam snel aangemaakt kan worden (bevalling, grote verwondingen) en langdurig gering bloedverlies waardoor de ijzervoorraad van het lichaam langzaam uitgeput raakt.
15. Bij zware menstruaties, baarmoedergezwellen (myomen).
16. Bij langdurig, vaak ongemerkt bloedverlies uit de darm (poliepen, tumoren, parasieten (zoals wormen).

Vitamine B 2

Te weinig rode bloedlichaampjes (bloedarmoede) is niet enkel het gevolg van te weinig ijzer, maar ook van te weinig vitamine B2 (riboflavine). Rode bloedlichaampjes vervoeren zuurstof van de longen naar de weefsels. Een tekort leidt snel tot vermoeidheid en een lage weerstand.

Normaal worden ijzersupplementen voorgeschreven bij bloedarmoede, maar vitamine B2 blijkt minstens zo belangrijk. In Groot-Brittanniė heeft meer dan 90 % van adolescente meisjes een tekort aan vitamine B2. Vitamine B2 zorgt ervoor dat ijzer in de rode bloedlichaampjes terechtkomt. Biergist bevat zeer veel vitamine B2. Ook orgaanvlees (lever, nieren) zijn rijke bronnen. Andere goede bronnen zijn eieren, vlees, melk en kaas.

Bloedarmoede bij vitamine D tekort

Een tekort aan vitamine D geeft een verhoogde kans op bloedarmoede. Daarnaast blijkt het hemoglobinegehalte verlaagd en zijn stoffen die de vorming van rode bloedlichaampjes stimuleren verhoogd bij personen met een vitamine D deficiėntie.

Aan een cross-sectionele studie namen 554 personen deel in de periode van januari 2004 tot en met december 2006. De vitamine D concentratie en het hemoglobinegehalte werden bepaald. Een vitamine D concentratie kleiner dan 75 nmol/l werd als deficiėnt beschouwd en bij een hemoglobinegehalte kleiner dan 11 g/dl was er sprake van bloedarmoede. Bij 49% van de personen met een vitamine D tekort was tevens een bloedarmoede aanwezig.

IJzergebreksanemie en Helicobacter pylori

Bij bijna 100% van de patiėnten met chronische gastritis of een zweer van het duodenum wordt de bacterie Helicobacter pylori aangetroffen. Voor een blijvende genezing is behandeling meet eradicatie van H. pylori noodzakelijk gebleken. Hiertoe wordt veelal de tripeltherapie, een combinatie van rabeprazol, clarithomycine en amoxicilline gedurende zeven dagen gegeven. In een studie aan het Shaare Zedek Medical Center in Jeruzalem bleek de toepassing van de eradicatietherapie gunstig uit te werken voor onverklaarde bloedarmoede als gevolg van een ijzertekort.

Deelnemers in deze studie, waren 44 patiėnten met een onverklaarde ferriprieve anemie. Ze kregen endoscopisch onderzoek en standaardtests voor coeliakie, auto-immune gastritis en H. pylori gastritis. Bij slechts 15 van de 44 patiėnten kon een oorzaak voor bloedverlies worden vastgesteld. Van de overige 29 patiėnten hadden 25 een infectie met H. pylori. De patiėnten met onverklaarde ferriprieve anemie reageerden nauwelijks op ijzersuppletie.

Er werd besloten om eradicatietherapie te geven. In verloop van 4 tot 69 maanden normaliseerden de hemoglobinewaarden. Van 29 patiėnten kunnen er nu 16 als genezen worden beschouwd. Na beėindiging van de ijzersuppletie zijn hun hemoglobine- en ferritinewaarden normaal. Uit de resultaten van dit onderzoek, valt af te leiden dat er een sterke samenhang kan bestaan tussen H. pylori en onverklaarde ferriprieve anemie.

Aanmaak rode bloedcellen

Een tekort aan foliumzuur kan leiden tot afwijkingen van de rode en witte bloedcellen en veranderingen in het beenmerg. Ook kan een foliumzuur tekort een verminderde opname van verschillende voedingsstoffen in de darm tot gevolg hebben. Andere verschijnselen zijn een verminderde eetlust, gewichtsverlies en vermoeidheid. In combinatie met vitamine B12 en vitamine C is folaat nodig voor de afbraak van proteļnen en de vorming van hemoglobine, de component in rode bloedcellen die zuurstof en koolstofdioxide transporteert.

In de voeding komt foliumzuur niet voor, maar wel folaat. Folaat staat voor een grote groep verwante verbindingen met dezelfde vitaminewerking als foliumzuur. De beste bron voor folaat in de voeding is groene bladgroente, zoals spinazie (het Latijnse folium betekent ook ‘blad’). Maar ook spruitjes, broccoli, kool, asperges, fruit en gist bevatten folaat. Verder bevatten sommige soorten vlees foliumzuur, vooral lever en (in mindere mate) nier.

L-5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF)

De natuurlijke folaten zoals die in de voeding voorkomen (bijvoorbeeld 5-MTHF), zijn tamelijk instabiel. Ze zijn gevoelig voor licht, zuurstof uit de lucht en opslag. De verliezen tijdens opslag, verwerking en voedselbereiding zijn dan ook hoog. Binnen enkele dagen tot weken na de oogst is alle van nature aanwezige folaat geļnactiveerd.

Folaat is echter vooral gevoelig voor temperatuur. Geschat wordt dat bij het koken nog eens 50–95 % van het aanwezige folaat vernietigd wordt of in het kookvocht verloren gaat. Bij het raffineren van granen worden alle folaten verwijderd.

Het is erg moeilijk een voedselpakket samen te stellen dat voldoende folaat bevat. Zelfs een volledig volgens de richtlijnen van het Voedingscentrum samengesteld voedselpakket bevat nog minder dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van deze vitamine. Sinds enige tijd is ook de in het lichaam actieve vorm van foliumzuur als voedingssupplement op de markt: L-5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF).

De absorptie van foliumzuur is afhankelijk van de zuurgraad (pH) binnen het jejunum (optimaal 6). Een stijging van de pH tot 6.3 vermindert de biologische beschikbaarheid met meer dan 30 %, wat relevant is in verband met veelvoorkomende pH problematiek van het maag-darmkanaal.

IJzer komt in twee vormen voor

Dierlijke producten als vlees, vis en gevogelte bevatten haemijzer, terwijl niet-haemijzer voorkomt in plantaardige voedingsmiddelen als volle granenproducten, donkere bladgroenten, en gedroogd fruit (zoals abrikozen). De dagelijks aanbevolen hoeveelheid is 10 milligram voor volwassen mannen, 12 milligram voor jonge mannen, en 15 milligram voor jonge en volwassen vrouwen. Vitamine C bevordert de opname van niet-haemijzer. IJzer niet innemen met zwarte thee, koffie of melkproducten, want dat vermindert de ijzeropname aanzienlijk.

IJzersuppletie bij zwangere vrouwen

IJzersuppletie bij zwangere vrouwen zonder bloedarmoede is volgens een Iraanse studie niet aan te bevelen en kan mogelijk schadelijk zijn. Het betrof een studie waaraan 727 zwangere vrouwen met een hemoglobinegehalte van minimaal 13.2 g/dl deelnamen. De vrouwen werden willekeurig verdeeld in twee groepen. Ze kregen gedurende de zwangerschap dagelijks of 50 mg ijzersulfaat of een placebo.

Uit de resultaten bleek dat in de ijzersuppletie groep significant meer vrouwen een te kleine of te lichte baby kregen. Ook bleek het aantal vrouwen met hoge bloeddruk in deze groep significant groter te zijn dan in de placebogroep. De Iraanse onderzoekers concluderen, dat routinematige ijzersuppletie bij zwangere vrouwen zonder bloedarmoede niet onderbouwd is en schadelijke gevolgen kan hebben.

Commentaat NDN

IJzer kan zowel een positief als negatief effect hebben op het immuunsysteem. Een tekort veroorzaakt een toename van infecties. Een teveel aan ijzer geeft storingen in lever- en hartfunctie. Belangrijke ijzerbronnen zijn: vlees, lever, bladgroente, graanproducten, peulvruchten, noten en mosselen. IJzersupplementen zijn verkrijgbaar in de vorm van ijzerzouten, zoals ijzerfumaraat en ijzersulfaat. Dit zijn ijzervormen die zwarte ontlasting, verstopping of diarree kunnen geven. Er zijn ook nog andere ijzer vormen die gesuppleerd kunnen worden, die deze bijwerkingen niet geven.
IJzer (bisglycinaat)IJzerbisglycinaat is een zeer goed opneembare, organische vorm van ijzer waarbij ieder ijzerdeeltje gebonden (gecheleerd) is aan twee moleculen van het aminozuur glycine. Deze verbinding is mild voor de maag en geeft geen aanleiding tot constipatie wat een bekend probleem is bij ijzersuppletie.
IJzer (ferritine)Biologisch beschikbaar ijzer uit ferritine en als aspartaat. Het ferritine is gewonnen uit paardenmilt. Ferritine is een belangrijk ijzeropslag eiwit in het lichaam.
IJzer (citraat) Volgens bronnen binnen de WHO (World Health Organisation) zorgt het tekort aan ijzer in de voeding tot het meest voorkomende mineraaltekort in de wereld. Alle leeftijden en beide seksen zijn betrokken, maar vooral vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Het probleem van constipatie, dat zo vaak gezien wordt bij de suppletie van andere vormen van ijzer, wordt vermeden met ijzercitraat.
GojibessenGoji Berry ook wel Boksdoorn, Wolfberry of Lycium Tibetica genoemd, is een plant die groeit in het Himalaya gebergte rond Tibet, Mongoliė en China. De Goji bes, zoet van smaak, wordt gedroogd voor consumptie. In de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt het veel voorgeschreven bij bloedarmoede.

De Gojibes is zeer rijk aan antioxidanten en mineralen waaronder ijzer. Verder bevatten de bessen carotenoļden, bčtacaroteen en zeaxanthin en hebben meer vitamine C dan sinaasappels, B vitaminen en vitamine E (komt zelden voor in fruit). Ook hebben ze nutriėnten als beta-sitosterol, een ontstekingsremmer, evenals sesquiterpenoiden (cyperone, solavetivone), tetrapenoiden (zeaxantine, physaline) en betaine.

Literatuur en links:

Hilary J Powers, Marilyn H Hill et al. Correcting a marginal ribo\ufb02avin deficiency improves hematologic status in young women in the United Kingdom (RIBOFEM). Am J Clin Nutr 2011;93:1274-1384

Sim JJ, Lac PT, […], Rasgon SA. Vitamin D deficiency and anemia: a cross-sectional study. Ann Hematol 2010; 89(5):447-52

Hershko C, Ianculovich M, Souroujon M. A hematologist\’s view of unexplained iron deficiency anemia in males: impact of Helicobacter pylori eradication. Blood Cells Mol Dis 2007; 38(1):45-53

Ziaei S, Norrozi M, Faghihzadeh S, Jafarbegloo E. A randomised placebo-controlled trial to determine the effect of iron supplementation on pregnancy outcome in pregnant women with haemoglobin > or = 13.2 g/dl. BJOG 2007; 114(6):684-8

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen