Leidt beperking van verzadigd vet tot afname hart- en vaatziekten?

Het simpelweg verminderen van de inname van verzadigd vet zonder rekening te houden met vervangende voedingsstoffen of de specifieke voedselbronnen van verzadigd vet zal waarschijnlijk geen significante gezondheidsvoordelen opleveren, zo blijkt uit onderzoek [1,2].

Een vermindering van het consumeren van verzadigd vet kan momenteel niet worden aanbevolen om hart- en vaatziekten te voorkomen. Het verband tussen verzadigd vet en het risico op hart- en vaatziekten is al tientallen jaren onderwerp van onderzoek.

De basis voor het bewijs dat het vervangen van verzadigd vet door enkelvoudig onverzadigde vetzuren (MUFA) of meervoudig onverzadigde vetzuren (PUFA) geassocieerd was met lagere LDL-cholesterolwaarden en daardoor een lager risico op hart- en vaatziekten zou geven, is gelegen in een onderzoek uit 1992 [3].
Vanuit dit uitgangspunt werden voedingsstrategieën opgesteld die gericht waren op het verminderen van het aandeel energie afkomstig van verzadigd vet.
Op het gebied van secundaire preventie hebben onderzoeken zoals REDUCE-IT en RESPECT-EPA aangetoond dat suppletie met n-3 PUFA’s (n-3 PUFA) cardiovasculaire aandoeningen kan verminderen. Dit roept de vraag op of het vervangen van verzadigde vetzuren door PUFA de optimale aanpak is of dat suppletie met n-3 PUFA op zichzelf meer voordelen biedt.

Bewijs biedt geen ondersteuning voor beperking

Omdat de aanbeveling om de inname van verzadigd vet in de voeding te beperken voornamelijk gebaseerd is op observationele studies en niet op gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s) naar de preventie van hart- en vaatziekten, analyseerden een aantal wetenschappers negen gerandomiseerde studies met een totaal van 13.532 deelnemers.

De onderzoeksresultaten geven aan dat het beschikbare bewijs uit RCT’s geen ondersteuning biedt dat het beperken van de inname van verzadigd vet de algehele sterfte, de sterfte door hart- en vaatziekten, het hartinfarct of ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen (met uitzondering van beroertes) significant verminderde.

De effectiviteit van het verminderen of vervangen van verzadigd vet is overigens op dit moment nog niet eenduidig vanwege het ontbreken van recente grootschalige RCT’s. Klinische studies zijn nodig om de effecten van een vermindering van verzadigd vet te evalueren

Kritiek op gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s)

Met uitzondering van één studie was in geen van de overige studies sprake van statine-toediening; daarmee zijn de effecten van verzadigd vetzuurbeperking onder de hedendaagse best mogelijke medische zorg nauwelijks onderzocht.

Met uitzondering van twee studies, omvatten de overige studies geen vrouwelijke deelnemers en zijn de effecten van verzadigd vetzuurbeperking bij vrouwen dus nauwelijks onderzocht.

De meeste studies werden uitgevoerd in westerse landen en ook werd er geen onderzoek gedaan naar raciale of etnische verschillen.

Er zijn veel studies uitgevoerd naar interventies waarbij dierlijke vetten werden vervangen door plantaardige vetten, zonder de impact van individuele verzadigde vetzuren met verschillende ketenlengtes te analyseren. Hierdoor blijft het verschil tussen melk- en vleesvetten onduidelijk.

Meer klinische studies zijn nodig om de effecten van een vermindering van verzadigd vet te kunnen evalueren.

De toekomst van voedingswetenschap

Hoe voeding de gezondheid op de lange termijn beïnvloedt, gaat verder dan gestandaardiseerde aanbevelingen en de voedingswetenschap zal zich moeten gaan richten op het afstemmen van gepersonaliseerde voedingsadviezen op basis van genetische en metabole verschillen, rekening houdend met de totale energie-inname en algemene voedingspatronen. Hoewel veelbelovend, blijven de praktische toepassing, haalbaarheid en ethische bezwaren ervan op dit moment nog onopgelost.

Belangrijke aandachtsgebieden zijn:
Ultrabewerkte voedingsmiddelen (UPF’s). Deze worden gekenmerkt door geraffineerde ingrediënten en industriële additieven en zijn een belangrijk aandachtspunt geworden vanwege het toenemende bewijs dat ze in verband brengt met stofwisselingsziekten en hart- en vaatziekten.

Duurzaamheid van dierlijke voedingsmiddelen. Hoewel de veehouderij essentiële voedingsstoffen levert, leidt dit tot grotere uitdagingen op het gebied van klimaat en hulpbronnen.

Strategieën voor duurzame diëten. Deze omvatten het optimaliseren van de vleesconsumptie, het integreren van plantaardige eiwitten en het verkennen van alternatieve eiwitbronnen.

Levensloopvoeding. Gepersonaliseerde, holistische voedingsbenaderingen die rekening houden met leeftijd, voedseltoegankelijkheid en culturele factoren.

Naarmate het voedingsbeleid zich ontwikkelt, moet het een evenwicht zien te vinden tussen evidence-based, populatiebrede richtlijnen en nieuwe inzichten in gepersonaliseerde voeding.

Marijke Verstege

Zwarte bessensap beschermt bloedvaten 
Het drinken van zwarte bessensap (cassis) verhindert de negatieve gevolgen van twee vetrijke maaltijden. Britse onderzoekers zagen dat de bloedvaten hierdoor soepel bleven werken, en dat de plakkerigheid van de bloedplaatjes en de neiging tot ontsteking verminderd waren. Mogelijk was er bij de gezonde proefpersonen ook een significant effect op de bloeddruk.

Het vetrijke ontbijt bestond uit twee croissants met boter (52 g vet) en als lunch werd een broodje kaas, zoute chips en twee boterrijke zandkoekjes geserveerd (30 g vet). Die maaltijden belasten normaal de bloedvaten, maar niet wanneer er flavonoïden zoals anthocyaninen erbij genomen worden. Daarvoor werd tijdens het ontbijt 200 ml sap van zwarte bes gedronken, met 744 mg polyfenolen.

De onderzoekers vonden dat de totale flow-mediated dilation (FMD) verminderd was dankzij de zwarte bessen. Die zou een indicatie zijn voor de soepelheid van de bloedvaten en werd op drie verschillende tijdstippen gemeten, tot zes uren na de interventie. Labo-analyse van de bloedplaatjes toonde aan dat ze minder reactief waren en de toename van de ontstekingsmarker IL8 werd volledig onderdrukt.

De effecten op de bloeddruk waren ambivalent, met een trend voor daling in diastole-bloeddruk. Interessant was dat hoe meer metabolieten van zwarte bes in het bloed gemeten werden, hoe lager de bloeddruk was (systole en diastole). Het metaboliet dat het best correleerde met FMD, bleek hippuurzuur te zijn, al correleerde hippuurzuur niet met bloeddruk.
Niet de anthocyaninen zelf hebben dus effect op de bloedvaten, wel zijn vooral hun metabolieten bioactief. De FMD (acuut) was zes uren later minstens 1% hoger in de zwartebessengroep dan in de placebogroep, en was 1% hoger dan de aanvangssituatie. Een 1%-toename in FMD (chronisch) komt overeen met een 13%-reductie in cardiovasculaire accidenten. Acute effecten op de bloedvaten zouden na verloop van tijd wel afzwakken.

Referentie
Amini AM, Zhou R, Austermann K et al. Acute Effects of an Anthocyanin-Rich Blackcurrant Beverage on Markers of Cardiovascular Disease Risk in Healthy Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Crossover Trial. J Nutr. 2025; 155(7):2275-2289 doi:10.1016/j.tjnut.2025.05.017

Biologische voeding gekoppeld aan lager risico op hart- en vaatziekten

Voor zorgprofessionals die biologische voeding inzetten binnen de preventieve gezondheidszorg, biedt een nieuwe Deense cohortstudie belangrijke inzichten. De studie, gepubliceerd in het European Journal of Preventive Cardiology, toont aan dat een hogere consumptie van biologische voeding gepaard gaat met een verlaagd risico op het ontwikkelen van atherosclerotische cardiovasculaire aandoeningen (ASCVD) bij volwassenen van middelbare leeftijd.
De onderzoekers volgden 41.407 deelnemers uit de Deense cohortstudie Diet, Cancer and Health over een periode van 16 jaar. Tijdens deze periode ontwikkelden 5.365 deelnemers ASCVD. Aan de hand van een voedselvragenlijst werd het gebruik van biologische groenten, fruit, zuivel, eieren, vlees en graanproducten vastgesteld. Op basis daarvan werd een totaalscore voor biologische voeding opgesteld.

Elke toename van 6 punten op deze biologische voedselscore ging gepaard met een 6 procent lager risico op ASCVD (HR: 0,94; 95% BI: 0,89–0,99). Met name de consumptie van biologische eieren bleek gunstig: zowel vrouwen (HR: 0,95; 95% BI: 0,91–0,99) als mannen (HR: 0,96; 95% BI: 0,93–0,99) hadden een lager risico. Ook biologische consumptie van brood- en graanproducten werd bij mannen geassocieerd met een lagere incidentie van ASCVD (HR: 0,95; 95% BI: 0,91–0,99).
De gezondheidsvoordelen van biologisch voedsel worden vaak besproken in het kader van milieu en pesticidevermijding. Dit onderzoek levert robuuste epidemiologische ondersteuning voor de rol van biologische voeding in cardiovasculaire preventie.

Bronnen:
Han, Y., Kyrø, C., Christensen, J., Halldorsson, T. I., Tjønneland, A., & Olsen, A. (2025). Organic food consumption and risk of atherosclerotic cardiovascular disease: Results from the Danish Diet, Cancer and Health cohort. European Journal of Preventive Cardiology. Advance online publication.
Orthofyto https://www.orthofyto.com/orthomoleculair/biologische-voeding-gekoppeld-aan-lager-risico-op-hart-en-vaatziekten