Een persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt

Natuurdiëtisten.nl

Gratis Nieuwsbrief

Waardevolle en actuele informatie en tips over voeding en uw gezondheid!

Uw emailadres wordt alleen gebruikt voor toezenden van de nieuwsbrief.

Nieuwsbrief archief

> Naar alle nieuwsberichten

Deel 1: Voedingstoffen bij osteoartritis

07 augustus 2014 | ndn | Voedingstherapie bij osteoartritis behelst meer dan alleen zorgen voor voldoende calcium, magnesium en vitamine D3. Osteoartritis heeft onder andere te maken met veroudering, kwaliteit van de voeding, zuur-base-evenwicht, hormoonhuishouding, immuniteit, spijsvertering. Om de bothomeostase te optimaliseren moet er naar verschillende facetten gekeken worden en moet de voeding(stoffen) per persoon worden bepaald. We bespreken in vier delen de diverse voedingstoffen die inzetbaar zijn.

Osteoartritis of (osteo)artrose (in de volksmond gewrichtsslijtage genoemd) is een degeneratieve (reumatische) gewrichtsontsteking waarbij het gewrichtskraakbeen geleidelijk in kwantiteit en kwaliteit afneemt. Kraakbeen fungeert als kussen tussen botten, waardoor het gewricht soepel en pijnvrij kan bewegen.

Kraakbeenafbraak, ontsteking van het synovium (het slijmvlies dat de gewrichtsholte bekleedt) en botremodellering leiden tot pijn, zwelling en/of stijfheid en verminderde beweeglijkheid van de aangetaste gewrichten (met name vingers, rug, heup, enkel, knie). Osteoartritis begint meestal bij mensen boven 45 jaar. Bij circa 70% van de mensen boven 65 jaar is op de röntgenfoto te zien dat er sprake is van (enige mate van) osteoartritis; niet iedereen heeft daar overigens klachten van.

Naast veroudering dragen allerlei factoren bij aan het ontstaan en de verergering van osteoartritis zoals overgewicht, gewrichtsletsel (beschadiging van een gewrichtsband, botbreuk), mechanische stress (sport, RSI), erfelijke aanleg, (aangeboren) gewrichtsafwijkingen, spierzwakte en endocriene aandoeningen (diabetes mellitus, hypothyroïdie, ziekte van Wilson).
Pijn een goede indicatiePijn is de belangrijkste klacht van osteoartritis en geeft een goede indicatie van de mate van lichamelijke beperking. De behandeling richt zich op het verlichten van klachten (pijn, bewegingsbeperking, stijfheid) en, indien mogelijk, het remmen van de ziekteprogressie. Standaardmedicijnen tegen osteoartritis zijn NSAID’s (niet-steroide ontstekingsremmers) en analgetica (waaronder paracetamol).

Deze pijnstillers, die langdurig moeten worden gebruikt, hebben ongewenste bijwerkingen. NSAID’s verlichten weliswaar klachten van osteoartritis, maar verhogen ondertussen de snelheid van gewrichtsslijtage. NSAID’s kunnen maagzweren, maagdarmbloedingen, nier- en huidafwijkingen veroorzaken. Paracetamol (acetaminophen) is in verband gebracht met leverbeschadiging en een verhoogde kans op astma en COPD.
Natuurlijke middelenDe behoefte aan natuurlijke middelen zonder riskante bijwerkingen is dan ook groot. Een van die middelen is een niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie in een verhouding van 1:2 (ASU). Deze fractie is verkregen na hydrolyse van avocado- en sojaboonolie.

Er is sprake van synergie tussen componenten uit avocado en sojabonen; een juiste verhouding tussen de verschillende componenten is hierbij belangrijk. Welke actieve ingrediënten het plantaardige extract precies bevat, is nog onduidelijk. Het gaat vermoedelijk vooral om fytosterolen zoals beta-sitosterol, campesterol en stigmasterol.

ASU wordt gerekend tot de ‘Symptomatic Slow Acting Drugs of Osteo Arthritis’(SYSADOA). Natuurlijke aanvullingen die symptomen (pijn, zwelling, stijfheid, bewegingsbeperking) van osteoartritis effectief verminderen, maar die langer (enkele maanden) moeten worden ingenomen dan reguliere pijnstillers om effect te hebben. Voordeel is dat ze geen noemenswaardige bijwerkingen hebben en volgens diverse onderzoeken het ziekteproces kunnen vertragen. Andere voorbeelden zijn glucosamine en chondroitine die we verderop in dit artikel zullen behandelen.

Klinische studies tonen aan dat de niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie klachten van osteoartritis in knie en heup significant verlicht en de behoefte aan NSAID’s verlaagt. Ook zijn er aanwijzingen uit klinisch onderzoek dat dit middel de ziekteprogressie remt. Denk daarbij aan minder snelle vernauwing gewrichtsspleet bij ernstige osteoartritis van de heup.
AggrecanKenmerk van osteoartritis is het (irreversibele) verlies van aggrecan. Aggrecan is een belangrijk (macro)molecuul van de extracellulaire matrix, een groot proteoglycaan dat bijdraagt aan de visco-elasticiteit van kraakbeen. Het pro-inflammatoire cytokine IL-1 speelt een centrale rol bij kraakbeenafbraak.

De niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie verhoogt de basale synthese van aggrecan door chondrocyten (kraakbeencellen). Daarnaast gaat het de daling van aggrecan aanmaak tegen, die door IL-1 (interleukine-1) wordt veroorzaakt  . Tevens remt het de activiteit van IL-1 en stimuleert de collageensynthese door chondrocyten en synoviocyten (cellen die het synovium vormen en het gewrichtsoppervlak bekleden).

De productie van enzymen zoals MMP-3 (matrix metalloproteinase- 3), collagenase en ontstekingsmediatoren zoals IL-6, IL-8 en prostaglandine E2 (PGE2) die de afbraak bevorderen van kraakbeensubstantie worden afgeremd door ASU. De niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie gaat het ontstekingsproces in kraakbeen tegen door:
1. remming van de genexpressie van TNF-α, IL-1β, COX-2 (cyclooxygenase-2) en iNOS (inducible nitric oxide synthase) en
2. verlaging van de productie van PGE2 en NO (stikstofmono- oxide) in chondrocyten en monocyten/ macrofagen.

PGE2 (prostaglandine E2) speelt een belangrijke rol bij osteoartritis. PGE2 draagt bij aan gewrichtsontsteking, kraakbeenafbraak, botresorptie en ontstekingspijn en wekt de productie van andere pro-inflammatoire mediatoren op waaronder NO, MMP’s en cytokines. Lees voor meer werkingsgebieden van de niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie (ASU) op www.orthokennis.nl (inclusief referenties).
Glucosamine en chondroïtine; samen effectieverGlucosamine is een lichaamseigen stof die tot de groep aminosuikers behoort. Het is een verbinding tussen glucose en het aminozuur glutamine. In gezonde omstandigheden wordt glucosamine gemaakt door chondrocyten (kraakbeencellen) met behulp van het enzym glucosaminesynthase. Bij stijgende leeftijd lijkt de activiteit van dit enzym te verminderen, waardoor de eigen aangemaakt hoeveelheid glucosamine afneemt.

Glucosamine wordt meestal gemaakt uit chitine, een belangrijk bestanddeel van het pantser van schaaldieren (garnalen, kreeften, krabben). Een vegetarische variant wordt gemaakt uit paddenstoelen. De klinische toepasbaarheid van glucosamine is momenteel vooral bij gewrichtsaandoeningen, maar mogelijk is er een breder indicatiegebied voor te vinden. Glucosaminesulfaat is ook nodig voor de synthese van andere glycosaminoglycanen die een integraal onderdeel zijn van bindweefselstructuren op diverse plekken in het lichaam.

Glucosamine, maar ook de stof chondroïtine zijn bouwstoffen voor de aanmaak van kraakbeen en andere typen bindweefsel en remmen de afbraak daarvan. Ze bevorderen de aanmaak van gewrichtssmeer en zijn van belang voor gezond kraakbeen en soepele gewrichten.

Glucosamine, chondroïtine, MSM in combinatie geven een pijnstillend en ontstekingsremmend effect bij osteoartritis. Combinatie therapie laat een grotere werkzaamheid zien in de vermindering van de pijn en de zwelling en in de verbetering van het functionele vermogen van de gewrichten, dan de afzonderlijke stoffen.
MSM remt productie ontstekingsmediatoren kraakbeencellenBij osteoartritis is sprake van ontsteking en degeneratieve veranderingen van het gewrichtskraakbeen en onderliggende botweefsel. In in-vitro onderzoek werd gekeken naar de effecten van verschillende doses MSM op gezonde humane kraakbeencellen (chondrocyten) en humane chondrocyten afkomstig van door osteoartritis aangetaste gewrichten.

De gebruikte doses MSM correspondeerden met orale doses tot 30 gram per dag. Het belangrijkste kraakbeenbeschermende effect van MSM was remming van de expressie van ontstekingsbevorderende cytokines (TNF-α, IL-1). Dit was alleen het geval bij chondrocyten afkomstig van gewrichten met milde osteoartritis (graad II) in een dosis die overeenkomt met een orale dosis van 6 gram MSM per dag.

MSM had geen (anabole) invloed op de aanmaak van proteoglycanen, collageen en aggrecan (bestanddelen van de kraakbeenmatrix) door gezonde of aangetaste chondrocyten. De conclusie van dit onderzoek is dat MSM het gewrichtskraakbeen vooral lijkt te beschermen in het beginstadium van osteoartritis door de expressie van ontstekingsmediatoren te onderdrukken.
Zwavelsuppletie bij osteoartritisIn een systematische review zijn gerandomiseerde placebogecontroleerde studies samengevat naar de effectiviteit en veiligheid van de zwavelsupplementen MSM en DMSO (dimethylsulfoxide) bij osteoartritis van de knie. Twee placebogecontroleerde studies met MSM (met een dosering van 4,5 of 6 gram MSM per dag en een studieduur van minimaal drie maanden) zijn in het overzichtsartikel opgenomen.

In beide studies was MSM superieur, vergeleken met placebo, in het verminderen van pijn en bewegingsbeperking door gewrichtsslijtage. De combinatie van MSM (4,5 gram per dag) en glucosamine (1500 mg per dag) verminderde pijn beter dan de afzonderlijke supplementen. MSM heeft minder bijwerkingen en is effectiever bij osteoartritis dan DMSO.

De onderzoekers vinden het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over de werkzaamheid van MSM bij osteoartritis van de knie, mede omdat de studies methodologische tekortkomingen vertonen. Ze vinden het wenselijk dat meer wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan naar optimale dosis, (lange termijn) veiligheid en gewenste behandelperiode.

Er zijn immers duidelijke aanwijzingen, mede uit andere studies, dat MSM gewrichtsontsteking remt, pijn verzacht en degeneratieve veranderingen in de gewrichten tegengaat. Bovendien is er steeds meer behoefte aan veilige alternatieven voor NSAID’s (niet-steroide ontstekingsremmers).
Samenspel MSM met molybdeenDe meeste mensen kunnen hoge doseringen MSM goed verdragen. Een kleine groep kan echter milde bijverschijnselen (buikkrampen, diarree) ontwikkelen indien méér dan 2-3 gram per dag wordt ingenomen. Deze verschijnselen zijn onschuldig van aard en verdwijnen zodra de dosis weer wordt verlaagd. Er komen steeds meer aanwijzingen dat dergelijke bijverschijnselen niet optreden indien tegelijk met MSM ook molybdeen wordt ingenomen.

Molybdeen is ook een belangrijk mineraal in tanden en tandglazuur. Relatief hoge gehaltes molybdeen zijn gevonden in volle granen (met name boekweit), noten en schelpdieren. Andere rijke bronnen zijn peulvruchten (met name limabonen, groene bonen en linzen), donkergroene bladgroenten, orgaanvlees (met name lever en nieren), zonnebloempitten en melk.

De biologisch actieve vorm van molybdeen staat bekend als de "Molybdeen cofactor", ook wel Moco genoemd. Moco is een cofactor bij vijf belangrijke enzymen: oxidase, xanthine-dehydrogenase (nodig bij purinestofwisseling), sulfietoxidase(nodig bij afbraak van organische zwavelverbindingen) en aldehydeoxidase(nodig bij afbraak van aldehyden) en nitraatreductase.
Marijke de Waal MalefijtDit artikel bestaat uit 4 delen: Deel 1
Deel 2
Deel 3
Deel 4

Vond u deze informatie nuttig? Lees dan alstublieft de persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt, oprichtster van Natuur Diëtisten Nederland