Een persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt

Natuurdiëtisten.nl

Gratis Nieuwsbrief

Waardevolle en actuele informatie en tips over voeding en uw gezondheid!

Uw emailadres wordt alleen gebruikt voor toezenden van de nieuwsbrief.

Nieuwsbrief archief

> Naar alle nieuwsberichten

Vaker een zink tekort dan gedacht

06 november 2012 | ndn | Zink heeft belangrijke functies in het lichaam en zinkdeficiŽntie komt dermate vaak voor, dat er bij de behandeling van aandoeningen in de dagelijkse praktijk vaker aan het mineraal zink gedacht zou moeten worden.

Het is moeilijk om uit een gezonde voeding voldoende zink te halen, tenzij heel specifiek gelet wordt op  zinkrijke producten en juiste combinaties. Het lichaam heeft geen opslagmogelijkheden voor zink en daarom is men afhankelijk van een dagelijks toereikende inname.

De meting van het zinkniveau wordt vaak in het bloedplasma of serum gedaan. Deze meting is niet altijd representatief voor de cellulaire zinkstatus en spoort op individueel niveau alleen de zwaardere zinkdeficiënties op.
Cadmium uit sigarettenrook is zink antagonistKlinische verschijnselen van een zinkdeficiëntie kunnen zich al voordoen zonder afwijkende laboratoriumwaarden. Ook haaranalyse is geen optimale methode om een zink tekort te signaleren. De cadmium en kwikgehalten in een haaranalyse zijn m.b.t de zinkstatus wel interessant omdat cadmium uit bijvoorbeeld sigarettenrook een antagonist is van zink.

Kwikresiduen verstoren ook het  zinkmetabolisme en vergroten de zinkbehoefte. Kwikresiduen zijn bijvoorbeeld afkomstig van het zoetmiddel HCFS (High Fructose Corn Syrup) dat veel gebruikt wordt in limonade en koek en bijvoorbeeld pesticiden op fruit. Vooral de hersenen van kinderen zijn extra gevoelig voor het toxische kwik.
Witte vlekjes op nagels kan duiden op zink tekortDe beste indruk van de zinkstatus is een analyse in de witte bloedcellen. In de dagelijkse praktijk zijn herkenbare verschijnselen van zinkdeficiëntie: meerdere witte vlekken en lijnen op de vingernagels, evenals vermindering van sensorische functies zoals smaak- en reukvermogen, haaruitval, maar ook verminderde weerstand, (mentale) lethargie, trage wondgenezing en aften. Deze verschijnselen zijn in zekere zijn aspecifiek en kunnen dus samengaan met diverse ziektebeelden.

Een relatief kleine hoeveelheid alcohol bevordert reeds de zinkuitscheiding en remt de inbouw van zink in de lichaamsenzymen. Onder ouderen komt eveneens veel zinkdeficiëntie voor omdat bij hen zowel de zinkinname als de zinkabsorptie vaak verminderd is.
Gemaksvoedsel geeft zinktekortRisico factoren voor een zinktekort zijn; eten van gemaksvoedsel (bijv. fosfaten uit frisdranken binden zink), vegetarisme, verwonding, chirurgie, infecties, stress, sportbeoefening, frequente ejaculatie, chronische aandoeningen (zoals sikkelcelanemie, nier- en leveraandoeningen), hoge inname van koper en langdurige blootstelling aan milieutoxinen.

Veel geraffineerde granen, suikers, gemaksvoedsel bevatten te weinig zink en andere waardevolle mineralen. Wanneer de behoefte vergroot is door immuunzwakte, groeispurts, operatie of zwangerschap/lactatie), treden snel tekorten op. Lichte tot matige zinkdeficiëntie en daarmee geassocieerde aandoeningen komen in de natuurdiëtisten praktijk veel voor.
Natuurlijke zinkbronnenEiwitrijk voedsel is een rijke natuurlijke bron van zink. Zeer zinkrijk zijn oesters, maar helaas kunnen ze ook een hoog gehalte aan zware metalen bevatten. Rood vlees en krab en in iets mindere mate gevogelte en vis zijn ook goede zinkbronnen.

Bij plantaardig voedsel gaat het met name om hele granen, peulvruchten, noten (m.n. pecannoten) en zaden (met name pompoenpitten). Bij raffinage van de granen gaat tot 80% van het zink verloren, omdat zink vooral aanwezig is in de schilletjes en vliesjes. Groenten en fruit bevatten relatief weinig zink. Ook bij lactovegetariërs die veel peulvruchten en noten eten, zien natuurdiëtisten vaak een lage zinkstatus.
Zink absorptieZink uit hele granen (volkorenproducten en muesli) wordt minder goed opgenomen door de aanwezigheid van zogenaamde antinutriënten in de schilletjes (ook rijst, maïs en peulvruchten), terwijl de schilletjes juist het zink bevatten. Voedingsbestanddelen, zoals fytaten, binden het zink in het maagdarmkanaal tot onoplosbare complexen en verlaten het lichaam met de stoelgang.

Ook oxalaten in bepaalde groenten (bijvoorbeeld bieten, spinazie, rabarber, noten) en tanninen (koffie en thee) hebben deze eigenschap. Deze effecten beperken zich niet alleen tot de opname van zink, maar ook van andere mineralen. Ongeveer 20% tot 40% van het binnengekregen zink uit de voeding wordt uiteindelijk geabsorbeerd, vooral afhankelijk van lichaamsbehoefte en maagzuurconcentraties.

Studies tonen aan dat kinderen met ADHD en laag normale zinkwaarden positieve gedragsveranderingen laten zien wanneer ze zinksupplementen gebruiken. Mensen met een maagzweer laten bij normale zinkwaarden een snellere genezing zien wanneer zinksuppletie wordt ingezet.
Zinkmethionine suppletieAan methionine gebonden zink bindt niet aan fytaat, oxalaat en tanninen. Zinkmethionine wordt meteen via specifieke receptoren aan het begin van de dunne darm opgenomen. De aanwezigheid van het aminozuur methionine geeft een uitstekende opname. Veelal kan met de methionine-vorm met een lagere dosering worden volstaan.

Over het algemeen wordt zinkmethionine goed verdragen. Soms kan het misselijkheid en overgeven veroorzaken, met name wanneer het zinksupplement op de nuchtere maag wordt ingenomen.
Indicaties, interacties en verhoogde behoefteTherapeutische doseringen zink variëren meestal vanaf 15 tot en met 60 mg elementair zink per dag. Een onderhoudsdosering bedraagt circa 15 mg elementair zink per dag. Voor kinderen moet de dosering worden aangepast, gerelateerd aan het lichaamsgewicht. 

Indicaties voor extra zink zijn; immunodeficiëntie, wondgenezing, aften, maagzweren, decubitus, chirurgie en brandwonden, mucositis bij radiotherapie, decubitus, zwangerschap en lactatieperiode, groei- en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, groeistoornis bij kinderen, sikkelcelziekte, virusinfecties, verkoudheid, (laag gradige) ontstekingen, allergieën (zink heeft o.a. een anti-histaminewerking), keelpijn, malabsorptie / diarree, huidproblemen (vooral bij acne, hydradenitis, tinea vesicolor), vruchtbaarheidsstoornissen bij mannen en vrouwen.

Alhoewel voldoende zink een belangrijk mineraal is om de prostaat gezond te houden, kunnen hoge doseringen zink de tumorprogressie bij een zich ontwikkelend prostaatcarcinoom mogelijk kunnen bevorderen.

Daarnaast is zink ook een indicatie bij bloedsuikerproblemen (diabetes type-II, hypoglycemie), verminderd smaak- en reukvermogen, eetstoornissen (anorexia, boulimia), hypothyreoïdie (syndroom van Down en verminderde omzetting T4 naar T3), menstruatiestoornissen, verhoogde homocysteine, oogaandoeningen (nachtblindheid, cataract en macula-degeneratie) en aandachtstoornissen zoals ADHD.
Anticonceptiepil en zinkVrouwen die de anticonceptiepil slikken, kunnen daardoor verhoogde koperspiegels hebben. Dit geeft een verhoogde behoefte aan zink. Ook een aantal andere medicijnen (bijvoorbeeld thiazidediuretica, corticosteroïden, steroïdhormonen, tetracyclines, furosemide, colchicine) hebben een negatief effect op de zinkstatus.

Vooral thiazidediuretica kunnen de zinkuitscheiding met 60% verhogen. Langdurig gebruik van deze medicatie maakt het controleren van de zinkstatus noodzakelijk. Zinksuppletie verlaagt de hoeveelheid tetracycline die in het bloed wordt opgenomen. Zinksupplementen en tetracyclines moeten daarom minimaal 2 uur van elkaar gescheiden worden ingenomen.

IJzer en calcium remmen de zinkabsorptie en eiwitten verbeteren de zinkabsorptie. Hoge therapeutische doseringen kunnen nodig zijn. Echter langdurige hoge doseringen kunnen nadelig uitwerken op de koperstatus en worden niet aangeraden zonder monitoring en correctie van de koperstatus.

Om de diverse metabolische functies optimaal te laten verlopen, heeft zink een aantal synergisten nodig. De synergisten vitamine A (ook bij de omzetting van betacaroteen naar vitamine A is zink nodig) en C zijn essentieel voor het effect op het immuunsysteem en de B-vitaminen, chroom en vanadium voor de glucosehuishouding. Zink tekort komt zelden alleen voor. Vaak zijn er meerdere mineralen en vitaminen tekorten in het spel.
Commentaar NDNZink speelt dus een belangrijke rol bij het reguleren van diverse processen, maar ook nog op de neurotransmitters zoals dopamine. Dopamine is een stofje in de hersenen dat onder meer een rol speelt bij actiebereidheid, alertheid en daadkracht. Op de juiste plaats en in de juiste hoeveelheden moet dopamine zijn werk doen, dus niet teveel en niet te weinig.

Hierbij speelt de dopamine-transporter een speciale rol. Zink blijkt betrokken te zijn bij de natuurlijke regulatie van de dopamine-transporter.
Zink en de omzetting van vetzurenZink is daarnaast ook essentieel voor de omzetting van linolzuur en alfalinoleenzuur in langeketenvetzuren waarvan (GLA, EPA, DHA). Deze langeketenvetzuren zijn noodzakelijk voor de hormonen en hersencellen. Zink is ook van belang voor het activeren van vitamine B6 en de productie van serotonine. Serotonine levert een bijdrage aan het algehele welbevinden.

De voeding bevat stoffen die de zinkopname remmen zoals fytinezuur (granen), fosforzuur (softdrinks), kunstmatige kleurstoffen en alcohol. Als gevolg van de milieuvervuiling krijgt het lichaam te maken met zware metalen zoals kwik en cadmium. In het algemeen belasten deze giftige stoffen de hersenontwikkeling en de hersenfunctie. Ze blokkeren de zinkbenutting in het lichaam.
Alcohol remt de zinkopnameAlcohol krijgt de laatste tijd terecht veel aandacht omdat het veel schadelijker blijkt dan werd aangenomen. Alcohol remt de zinkopname en verhoogt de uitscheiding via de urine. Het huidige standpunt is dat het ongeboren kind via de moeder niet belast mag worden met alcohol en dat alcoholgebruik tijdens de groei tot het 18e jaar vermeden moet worden.
Zink en diabetes-type-2Uit een studie uit 2009 van Harvard bleek een verhoogde inname van zink de kans op diabetes-type-2 te verlagen tot 28%. Vier en twintig jaar lang werden 82.297 vrouwen tussen de 33 en 60 jaar oud gevolgd. In deze vrouwengroep ontwikkelden 6030 diabetes-type-2. Bij de groep vrouwen met gemiddeld de hoogste inname van zink, was het risico op het krijgen van diabetes-type-2 met 10% verlaagd.

Bij de groep vrouwen die totaal de hoogste zinkinname had (voeding plus supplementen), was het risico met 8% verlaagd. Zink speelt een belangrijke rol bij de insulinestofwisseling, het reguleert de synthese en afgifte van insuline door bètacellen in de pancreas, de binding van insuline aan lever- en vetcellen en de werking van insuline op celniveau.
Stijging van chronische ziektelastChronische ziektelast stijgt de komende jaren aanzienlijk. Vooral diabetes en osteoporose zullen toenemen, zo is de verwachting. Over twintig jaar worden ruim 300.000 extra gevallen van diabetes verwacht, een toename van 60%. Wanneer de prevalentie van overgewicht blijft stijgen, wordt zelfs een toename van 70% verwacht. Voor osteoporose worden over 20 jaar ongeveer 350.000 extra gevallen verwacht, een toename van 41%.

Doordat vrouwen de afgelopen decennia meer zijn gaan roken en mannen juist minder, zal naar verwachting het aantal aan roken gerelateerde ziekten (COPD en longkanker) bij vrouwen sterker stijgen. De prognose van de stijging van het aantal beroertes (CVA) is bij mannen en vrouwen gelijk. Hartfalen komt naar verwachting meer voor bij mannen (+81% vs. +32%).

Wanneer de moed bij het lezen van deze cijfers u in de schoenen zinkt, denk dan aan uw eigen zinkstatus. Marijke de Waal Malefijt

Vond u deze informatie nuttig? Lees dan alstublieft de persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt, oprichtster van Natuur DiŽtisten Nederland