Een persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt

Natuurdiëtisten.nl

Gratis Nieuwsbrief

Waardevolle en actuele informatie en tips over voeding en uw gezondheid!

Uw emailadres wordt alleen gebruikt voor toezenden van de nieuwsbrief.

Nieuwsbrief archief

> Naar alle nieuwsberichten

Poeptransplantaties

02 oktober 2012 | ndn | Op het Folia Orthica symposium ĎTussen ziek en gezondí van 20 september in Amersfoort, presenteerden wetenschappers en artsen nieuwe ťn beproefde manieren om personalised medicine te praktiseren. Een opvallend gespreksonderwerp op dit symposium betrof o.a. de poeptransplantaties.

Het Folia Orthica symposium gehoor bestond uit enkele honderden gezondheidsprofessionals uit uiteenlopende richtingen. De bindende factor bij de gezondheidsprofessionals is hun belangstelling voor de relatie tussen voeding en persoonlijke veerkracht. De rode draad van deze dag was; focussen op preventie, en dus op de begrippen individualiteit en individuele veerkracht. 

Het huidige zorgsysteem is vooral gericht op de behandeling van ziekte en lichamelijke beperkingen. In plaats daarvan zou de nadruk meer moeten liggen op het bevorderen van gezondheid. Voordat er klachten ontstaan, maar zelfs ook als iemand al patiënt is. Dat vraagt om een andere benadering.

Gezondheid staat dan voor persoonlijke veerkracht. Het gaat niet alleen om de afwezigheid van ziekte, maar ook om het vermogen om adequaat te reageren en om te gaan met de omgeving.
Individuele gezondheidszorg; ‘personalised healthcare’Dagvoorzitters Anna Kruyswijk en Renger Witkamp stelden vast dat 'gezondheid' toch een dynamischer begrip is dan 'algemeen welbevinden en de afwezigheid van ziekte'. Het is eerder 'het vermogen van een individu om binnen bepaalde grenzen flexibel en adequaat om te gaan met wisselende belastingen'.

Een dergelijke ommekeer in ons vastlopende zorgsysteem is alleen mogelijk met maatwerk: ‘personalised medicine’ en ‘personalised healthcare’. Het human genome project maakt dat duidelijk. Het voorkomen en behandelen van ziekte vraagt om een individuele diagnose en therapie en vooral zorg voor de gezondheid en minder 'ziekenzorg'. Preventie en 'passende voeding' zijn sleutelbegrippen in zo'n eenvoudiger en efficiënter zorgsysteem.
Voeding is een veelkoppig, subtiel medicijnProfessor Aalt Bast is een begenadigd verteller die in een paar zinnen duidelijk maakt waarom EFSA – het Europese college ter beoordeling van geneesmiddelen – het niet bij het rechte eind heeft als het vaststelt dat antioxidanten 'niet werken'.

Recent onderzoek van zijn team heeft laten zien dat voeding en voedingssupplementen op tal van onderdelen in onze biochemische processen weliswaar subtiele, maar toch uiterst belangrijke uitwerkingen hebben. Het uiteindelijk effect is groter dan de som der delen. Wie gezond wil blijven leert liever meer over voedingscomponenten dan over geneesmiddelen. 

Voedingskundige Yneke Vocking weet obesitas-patiënten en verslaafden te motiveren om hun leefstijl te veranderen. Ze vraagt niet eens het uiterste van ze. Toch ziet ze de 'uitgerekte veer' in gemiddeld zo'n drie weken terugkomen naar de oorspronkelijke positie; van ziek naar gezond. 

Voormalig bedrijfsarts Alexander Korbee is overtuigd van het heil van preventie. Daarom wil hij in zijn eigen praktijk ontsporende gezondheid vroegtijdig signaleren. Hij maakt daartoe gebruik van een 'body scan'. Is zo'n apparaat 'evidence based'? Korbee vindt van wel, maar springt niettemin heel voorzichtig met de uitkomsten om.  

Als laatste sprak medisch immunoloog Ger Rijkers dat hij ‘om’ is wat betreft kruidengeneeskunde. Recent wetenschappelijk onderzoek heeft hem overtuigd dat kruidengeneeskunde niet slechts 'een uitwas is van bermbemaaiing'. Op heel verschillende plekken in de wereld worden hetzelfde type kruiden gebruikt ter behandeling van hetzelfde type aandoeningen. 
Voeding is geen farma'Voeding is geen farma' aldus dagvoorzitter Renger Witkamp, hoogleraar Voeding en Farmacologie aan Wageningen Universiteit. Maar de juiste voeding is cruciaal voor het behouden en stimuleren van iemands gezondheid. Het wetenschappelijk bewijs daarvoor stapelt zich op. Intussen heeft het onderzoek naar biologisch actieve voedingsstoffen, naar de betekenis van de darmmicrobiota voor hersenfuncties en het afweersysteem en voor de relatie met overgewicht en diabetes een enorme vlucht genomen. 

Opmerkelijk op dit symposium was de goed aansluitende mix van traditionele inzichten en de academische wetenschap. Zo ook de bijdrage van arts-epidemioloog Erik Baars over 'zelfregulatie en holistische methodologie' en die van internist-endocrinoloog Max Nieuwdorp over de betekenis van darmmicrobiota bij diabetes en dyslipidemie. Max Nieuwdorp: “de microbiologische interacties in onze darmen vormen een groeiend onderzoeksveld met fascinerende toepassingen”.
PoeptransplantatieDe bestudering van de bacteriegemeenschappen die in de menselijke darm leven is met een stevige opmars bezig. Onderzoek dat het op termijn mogelijk moet maken via poeptransplantatie of probiotica de gezonde toestand van de darmflora te herstellen of te bevorderen.

In de medische wereld was er tot voor kort alleen belangstelling voor darmbacteriën als ze pathogeen waren. Tegenwoordig ziet men de darmen meer als een ecosysteem. In de darmen leven complexe bacteriegemeenschappen, die nauw op elkaar zijn afgestemd. Pas als de complexiteit daarvan begrepen wordt kan men de effecten op het welbevinden van de gastheer goed doorgronden.

Max Nieuwdorp; “Er bestaan intrigerende associaties tussen de specifieke samenstelling van microbiële darmflora en talrijke ziekten en gezondheidskwesties. Denk aan enigszins voorspelbare verbanden met aandoeningen als prikkelbare darmsyndroom, suikerziekte en overgewicht tot meer raadselachtige relaties met autisme en depressiviteit”.

Artsen willen meer zicht krijgen op behandelingsmethoden, door de darmflora te manipuleren of bij te sturen. Zo behandelt het onderzoeksteam van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam (Nieuwdorp) en het Leids Universitair Medisch Centrum diarreepatiënten met poeptransplantatie wanneer reguliere behandelingen niet aanslaan.

Patiënten die langdurig lijden aan steeds terugkerende darminfecties met antibioticaresistente bacteriestammen van Clostridium difficile zijn na zo’n behandeling soms al in een paar dagen van hun diarree af. De darmen worden eerst schoongespoeld en men krijgt vervolgens via een neussonde een gefilterd monster met ontlasting van een donor toegediend.
Microbiële darmgemeenschappenPoeptransplantaties worden wereldwijd op beperkte schaal toegepast. Hoewel vaak succesvol, is de medische wereld nogal huiverig, omdat de onderliggende wetenschappelijke bewijsvoering nog mager is. Gemiddeld  zo’n twaalf jaar duiken microbiologen in de wonderlijke wereld van microbiële darmgemeenschappen om het functioneren van de gezonde darm beter te kunnen begrijpen.

Een recent overzichtsartikel in Nature Reviews Microbiology (januari 2012) beschrijft op moleculair niveau welke effecten probiotische bacteriën uitoefenen op het darmslijmvlies van hun gastheren in zowel dier- als mensmodellen. Probiotica is duidelijk in staat het immuunsysteem in de darm van gezonde mensen te prikkelen en de gen-expressie te veranderen’, aldus de onderzoekers.

Ook zijn er bacteriestammen die in staat zijn het immuunsysteem van de gastheer te ‘trainen’ en zo de weerbaarheid voor pathogenen te vergroten. Het geven van probiotica vraagt echter om maatwerk, waarbij het nodig is zowel functionele aspecten van de bacteriestam (stamnummer) goed in beeld te hebben als de eigenschappen van de darmflora en de immuunrespons.
Complexiteit; poepgroep bepalingAan het in kaart brengen van darmflora zitten echter beperkingen. Van de meer dan duizend bacteriesoorten in de menselijke darm is hooguit zo’n 40 procent in het laboratorium te kweken.

Onderzoekers hebben vastgesteld dat de menselijke darmen qua bacteriële samenstelling in drie onderscheidbare enterotypes uiteenvallen (Nature, 20 april 2011). De drie gevonden darmfloratypen zijn genoemd naar de dominerende bacteriegroepen: Bacteroides, Prevotella en Ruminococcus.

Ze spelen allemaal een specifieke rol in de darmstofwisseling en de productie van verschillende vitamines. Men verwacht dat poepgroebepaling (darmmicrobiota) in de gezondheidszorg net zo belangrijk wordt als bloedgroepbepaling. De enterotypen zijn een eerste aanzet om meer grip te krijgen op wat er zich allemaal in de darm afspeelt.

Een baby start met een steriele darm en de kolonisatie speelt zich vooral in het vroege leven af. Na vier jaar is de samenstelling van de darmmicrobiota min of meer stabiel. De literatuuraanwijzingen met associatieve verbanden dat een veranderende of afwijkende samenstelling van de darmflora een relatie vertoont met ziekten is groot. Wanneer zulke associatieve verbanden door goede studies in een causaal verband worden omgezet gaat men regulier mogelijk meer handvatten voor therapieën inzetten.

Zo weet men al dat bij mensen met de ziekte van Crohn en prikkelbaar darmsyndroom de aantallen Akkermansia-bacteriën sterk zijn afgenomen. Waarschijnlijk rukken hierdoor pathogene mucus-afbrekende bacteriën in de dikke darm op. Ook is al langer bekend dat autisme gerelateerd kan zijn aan darmproblemen. Bij meer dan de helft van de autistische kinderen werd in darmweefsel monsters een relatief groot aandeel Sutterella-bacteriën gevonden (mBio, online 10 januari 2012). Bij de controlegroep was deze bacteriegroep geheel afwezig.
Dikke muizen hebben een andere darmfloraOok overgewicht en suikerziekte zijn waarschijnlijk deels te herleiden tot afwijkingen in de darmflora, aldus Max Nieuwdorp op het Folia Orthica symposium. Dat blijkt uit een Amerikaanse studie waarbij steriele muizen zonder darmflora werden besmet met poep van dikke of juist van slanke muizen. Alleen muizen die poep van dikke donormuizen kregen, werden zelf ook dikker. De andere groep bleef op normaal gewicht (Nature, 19 sept 2008).

Internist Max Nieuwdorp in het AMC bouwt hierop voort met onderzoek aan obesitaspatiënten waarbij poeptransplantaties worden uitgevoerd. Het achterliggend idee is dat dikke mensen meer bacteriegroepen in hun darm hebben die efficiënter voeding omzetten in vetzuren en andere gemakkelijk opneembare producten. Slanke mensen blijven dus slank omdat ze de opgenomen voeding minder efficiënt benutten.

In een reviewartikel (Diabetes Obesitas Metabolism, 22 november 2011 online) beschrijft de AMC onderzoeksgroep onder leiding van Max Nieuwdorp therapieën, om obesitas en ouderdomssuikerziekte te bestrijden via manipulatie van de darmbacteriënsamenstelling, zoals het inzetten van probiotica, antibiotica en microbiële transplantatie.
Commentaar NDNDe NDN redactie was aanwezig op het goed georganiseerde Folia Orthica congres en hoorde de dagvoorzitter Renger Witkamp (hoogleraar Voeding en Farmacologie aan Wageningen Universiteit) het congres openen met de volgende zin: 'Voeding is geen farma'.  “Maar de juiste voeding is cruciaal voor het behouden en stimuleren van iemands gezondheid”.

Jammer dat er op dit congres niet dieper werd in gegaan op aanwezige wetenschappelijke bewijzen van de effecten van natuurlijke voeding. Het darm ecosysteem gezond houden en maken met de juiste voedingsadviezen is een ‘therapievorm’ die kan voorkomen dat mensen met poeptransplantaties behandeld moeten worden.

Onze overtuiging waarmee wij dit artikel willen besluiten: “voor elke poepgroep bestaat ook een natuurlijke voedingsgroep die zorgt voor een gezond darmecosysteem en daarmee voor een verbazingwekkende veerkracht”.

Vond u deze informatie nuttig? Lees dan alstublieft de persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt, oprichtster van Natuur DiŽtisten Nederland