Een persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt

Natuurdiëtisten.nl

Gratis Nieuwsbrief

Waardevolle en actuele informatie en tips over voeding en uw gezondheid!

Uw emailadres wordt alleen gebruikt voor toezenden van de nieuwsbrief.

Nieuwsbrief archief

> Naar alle nieuwsberichten

Boekbespreking: 'Het Glutengevaar'

25 oktober 2017 | ndn | 'Het Glutengevaar' gaat over het baanbrekend onderzoek van de Amerikaanse neuroloog dr. David Pearlmutter naar de oorzaken van hersenaandoeningen en neurodegeneratieve kwalen zoals de ziekte van Alzheimer, ziekte van Parkinson, multiple sclerosis, depressie, epilepsie, autisme, hoofdpijn & migraine, depressiviteit, A.L.S., Gilles de la Tourette, bipolaire stoornis, schizofrenie, irreŽle angsten, ADHD en tal van andere neurologische aandoeningen.

Het glutengevaar - David PerlmutterEen belangrijke aanleiding tot dit grondig onderzoek is zijn bejaarde vader die hij, na een arbeidzaam leven als gerenommeerd hersenchirurg, langzaam ziet aftakelen door de ziekte van Alzheimer. Ook zijn patiŽntenpopulatie, die hij in de loop der jaren steeds zieker zag worden, bracht hem ertoe tot op de bodem uit te zoeken wat de oorzaken zijn van deze neurodegeneratieve aandoeningen. En welke leefstijl in overeenstemming is met onze genetisch voorbestemming.

Naast praktiserend neuroloog heeft Perlmutter tevens de titel Fellow of the American College of Nutrition. En hij is als zodanig de enige arts in de V.S. met deze beide kwalificaties. Op die manier kreeg hij zicht op een uniek perspectief betreffende de relatie tussen eetgewoontes en psychiatrische en neurologische aandoeningen. Perlmutter komt met de nieuwste spectaculaire en tegelijk onomstotelijk bewezen inzichten hieromtrent, waar veel artsen en ook patiŽnten niet van op de hoogte zijn. De uitkomsten van zijn onderzoek zijn tevens gebaseerd op vijftig jaar eigen laboratorium-, en klinisch onderzoek.

Het boek bevat een beproefd actieplan van vier weken waarin je gaat afkicken van koolhydraten, in het belang van het optimale herstel van je gezondheid. Het programma is eenvoudig en simpel van opzet en zo uitgebalanceerd dat je het in je huidige leven kunt inpassen. Perlmutter geeft aan dat je al binnen een paar dagen, of anders een paar weken resultaten zult merken: helderder van geest, beter slapen, energieker, verbetering van symptomen etc.. Hersencellen kunnen, anders dan vaak wordt gedacht, zichzelf vernieuwen!
Laaggradige ontstekingen Dat degeneratieve aandoeningen, inclusief hersenkwalen, veroorzaakt worden door laaggradige ontstekingen is een gegeven waarvan medici, via wetenschappelijk onderzoek in vaktijdschriften, op de hoogte zijn. Wat er wetenschappelijk nog niet duidelijk was is de vraag wťlke triggers deze ontstekingen in gang zetten. Met een lawine aan onderzoeksresultaten over dit onderwerp komt Perlmutter tot de conclusie dat gluten, en dus een voedingspatroon met vooral veel tarwe, de belangrijkste veroorzaker is van deze niet-bacteriŽle ontstekingsprocessen.

Uit dit soort ontstekingen vloeien wat betreft psycho-neurologische aandoeningen ziekten als Parkinson, multiple sclerose, epilepsie, autisme, alzheimer en depressie voort. Naast gluten zijn er nog andere voedingsfactoren die meespelen in het ontstaan van neurologische en psychiatrische klachten. Perlmutter behandelt in zijn boek onder andere de cruciale rol die cholesterol speelt in het gezond houden van het zenuwstelsel, waaronder de hersenen.

Ook het belang van een hoog gehalte aan gezonde vetten in de voeding komt aan bod. Het zijn beweringen die zů sterk ingaan tegen dat wat ons sinds de zestiger jaren van de vorige eeuw is ingeprent, dat het ongeloof over deze compleet andere visie enorm groot is. Hoe kan die gezonde volkoren boterham nu de (mede-)aanstichter zijn van mijn psychiatrische of neurologische kwaal?

Dat chronische kwalen worden veroorzaakt door voedingsfactoren beschouwt Perlmutter als de meest verrijkende ontdekking van ons huidige tijdperk.
De meest gestelde vraag die hij van familieleden van mensen met neurodegeneratieve ziekte kreeg was: Wat heeft mijn vader (moeder, broer, zus) verkeerd gedaan, hoe heeft dit zo kunnen komen? Op basis van de kennis van nu komt hij met het antwoord dat in het leven van hun geliefde familielid waarschijnlijk ťťn of meer van de volgende factoren heeft gespeeld:
1. Een gevoeligheid voor gluten, zonder het te hebben geweten
2. Een chronisch te hoog bloedsuikergehalte
3. Een leven met teveel graan- en koolhydraatconsumptie
4. Een te lage consumptie van de juiste soort vetten en cholesterol
Een gevoeligheid voor glutenDe gevoeligheid voor gluten is volgens Perlmutter de ernstigste en meest onderschatte bedreiging voor de volksgezondheid. De meest recente onderzoeken wijzen op de cruciale rol van gluten niet alleen bij Alzheimer, maar ook bij epilepsie, depressie, hoofdpijn, epilepsie, schizofrenie, ADHD en vele andere chronische neurologische- en psychiatrische aandoeningen. De meest bekende en de meest ernstige vorm van glutenovergevoeligheid is coeliakie. Een auto-immuunziekte die vaker voorkomt dan experts tot nu toe hebben ingeschat.

In plaats van 1 op de 200 mensen, schat Perlmutter in dat dit aantal eerder in de buurt van 1 op de 30 ligt. In veel gevallen wordt de ziekte niet gediagnostiseerd waardoor mensen gluten blijven eten en zo de ziekte in stand houden. Wat veel voorkomt, vooral bij Noord-Europeanen, is een genetische aanleg voor een mildere versie van glutenintolerantie, wat resulteert in een breed spectrum aan klachten ten gevolge van glutensensitiviteit. 40% van de mensen is volgens Perlmutter niet in staat het gluten in de darmen enzymatisch volledig af te breken; de overige 60% kan op de lange termijn klachten krijgen ten gevolge van glutenconsumptie zonder zich daarvan bewust te zijn.

Gluten, het Latijnse woord voor lijm, speelt door zijn elastische eigenschappen een belangrijke sleutelrol in de structuur en het rijzen van brood. Het komt voor in de granen tarwe, gerst, rogge, spelt, bulgur en kamut. Gluten is een eiwitcomplex dat is opgebouwd uit twee groepen: de glutenines en de gliadines. Ze maken samen 63% - 90% van alle eiwitten in tarwe uit. Het dunne darmslijmvlies kan sensitief zijn voor beide groepen of voor een van de twaalf eiwitfragmenten waar gliadine uit is opgebouwd. Ieder van deze eiwitdeeltjes kunnen leiden tot een ontstekingsreactie wat zich kan uiten in buikpijn, misselijkheid, diarree, constipatie of andere maagdarmklachten.

Wanneer het darmslijmvlies wordt beschadigd door gluten, tracht het lichaam de schade te beperken door het activeren van T-helperslymfocyten en lymfocyten van het type Natural Killercellen die op hun beurt cytokinen, immuunmediatoren, uitscheiden om de indringer te vernietigen. Dit proces verergert de beschadiging waardoor het darmslijmvlies doorlaatbaar wordt voor eiwitten. Deze zgn. leaky gut verhoogt de kans op andere voedselintoleranties in de toekomst ťn het ontwikkelen van ontstekingen en auto-immuunziektes in de darm en elders in het lichaam.

Wanneer via de leaky gut een gliadinefragment door het darmslijmvlies sijpelt wordt een ontstekingscascade ingezet waarbij een reeks cytokines en antistoffen tegen de gliadine worden aangemaakt. Bij de vorming van antigliadine-antilichamen worden specifieke genen ingeschakeld die zorgdragen voor de productie van nog meer inflammatoire cytokines die onder andere het hersenweefsel aanvallen en beschadigen, met als gevolg een verstoorde werking van de hersenen of een hersenziekte. De gevormde anti-gliadine antilichamen blijken in de hersenen een binding te kunnen aangaan met gliadine gelijkende eiwitten aldaar. Hierbij worden ook cytokines gevormd. Geen wonder dat men bij de ziekte van Alzheimer, Parkinson, multiple sclerose, autisme en ALS verhoogde cytokine-niveaus aantreft.

Als gluten zo slecht is, hoe hebben we dan, terwijl we gluten aten, zo lang kunnen overleven? Het antwoord is dat de granen van vandaag weinig gelijkenis vertonen met de granen die tienduizend jaar geleden, met de komst van de landbouw, als eenkoorn in ons voedingspatroon werden opgenomen. De eenkoorn bevatte 14 chromosomen en weinig gluten. Daarna hebben mensen granen gekruist om nieuwe variŽteiten te creŽren. Zo ontstond de tweekoorn met 28 chromosomen en zo weinig gluten dat het alleen gebruikt kon worden voor pap. De laatste vijftig jaar echter is ons graan door kruising en genetische biotechnieken gemanipuleerd tot een graan dat veertig keer meer gluten bevat. Het is genetisch een compleet ander product geworden.

Sinds 1970 weet men dat gluten in de maag wordt afgebroken tot een mix van polypeptides die de bloed-hersenbarriŤre kan passeren. Hier kunnen ze zich binden aan morfinereceptoren, dezelfde plek waar ook opiaten zich binden, met een plezierig, verslavend en pijnstillend effect als gevolg. Deze polypeptides noemde men exorphines, van buiten aangeleverde morfinegelijkende verbindingen. De moderne granen, vol met gluten, blijken door het milde gevoel van euforie en beloning dat ze oproepen, verslavender dan ooit.

Veel mensen blijken verslaafd te zijn aan gluten en kunnen zich geen dag voorstellen zonder (volkoren)brood of ontbijtgranen. Alle dagen van het jaar, zes keer per dag, al dan niet glutenbevattende granen consumeren, wakkert niet alleen ontstekingen aan, maar heeft ook een epidemie aan overgewicht veroorzaakt.
Chronische hoge bloedsuikers & Teveel graan- en koolhydraatconsumptie De consumptie van producten met veel koolhydraten, ook degene die geen gluten bevatten, kan net zo schadelijk zijn als het eten van een glutenrijke voeding. Onze voedingsbehoefte aan koolhydraten is vrijwel nul. Toch zijn wij afgelopen decennia door voedingsvoorlichtingsorganisaties geadviseerd om veel vooral ongeraffineerde koolhydraten te eten, en dat zijn we gaan doen. De vraag is nu: wat is het effect van de verschillende koolhydraten op het lichaam?

Voedingsmiddelen zijn in te delen naar Glycemische Index (GI).De glycemische index (GI) geeft een inschatting van de snelheid waarmee de bloedsuikerspiegel stijgt als iemand koolhydraten heeft gegeten. Koolhydraten die snel worden afgebroken tijdens de spijsvertering en hun glucose snel afgeven in de bloedbaan, hebben een hoge glycemische index, terwijl koolhydraten die langzaam afbreken en hun glucose geleidelijk aan het bloed afgeven een lage glycemische index hebben.

Hoe hoger het bloedsuiker, hoe meer insuline er in het bloed moet worden gepompt om glucose op te nemen in de cellen. Met de toename van insuline worden cellen minder gevoelig voor het insulinesignaal. Wat de pancreas vervolgens doet is wat ieder persoon doet als de boodschap niet wordt gehoord: harder roepen. Het produceert nog meer insuline om een normale bloedglucose te bereiken. Hiermee neemt de insulineconcentratie in het bloed toe, terwijl de cellen immuun worden voor het insuline-signaal.

Uiteindelijk maximaliseert de pancreas zijn insulineproductie zonder dat de cellen glucose opnemen. Het bloedglucose stijgt, wat kan resulteren in een type 2 diabetes. Het systeem is verbroken waardoor het nu iets van buiten nodig heeft, zoals diabetesmedicijnen, om de bloedsuiker weer in het gareel te krijgen. Men hoeft overigens geen diabetes te hebben om te lijden aan chronisch te hoge bloedsuikers en hoge insulineconcentraties in het bloed.

Het gevolg van een hoge bloedglucose en insulineconcentratie in het lichaam is een vetopstapeling rondom de interne organen zoals de lever, nieren, alvleesklier, hart en darmen. Deze vetvoorraad, het zogenaamde viscerale vet, gaat te werk als een hormoonsysteem dat krachtige ontstekingsstimulerende stoffen kan produceren waaronder cytokines die die ontstekingsprocessen in werking kunnen zetten. Hoofdpijn is fundamenteel gezien een symptoom van ontsteking, net als bijna alle andere hiervoor genoemde kwalen. Een enorm aantal ziekten worden door orgaanvet veroorzaakt.

Het voedingsmiddel met de hoogste GI is niet zoals men vaak denkt een snicker (GI= 55), een lepel suiker (GI= 68) of een banaan (GI = 54), maar de volkorenboterham (GI = 71). Een hoog bloedsuikergehalte gaat gepaard met ontstekingen in het lichaam en verhindert de productie van de neurotransmitters/stemmingsregelaars zoals: serotonine, epinephrine, norepineprine, GABA en dopamine. Verder veroorzaakt het glycosylatie in de weefsels, een proces waarbij glucose, eiwitten en bepaalde vetten gevaarlijke structuren aanmaken in onder andere de hersenen, waardoor deze aftakelen.

Wetenschappers hebben het bij Alzheimer steeds vaker over type 3-diabetes. Alzheimer en diabetes hebben namelijk dezelfde oorsprong: chronisch een te hoog bloedsuikergehalte, een te hoge koolhydraatconsumptie, een te lage cholesterolconsumptie en, zonder het te weten, een gevoeligheid hebben voor gluten. Het zijn vooral de consumptie van granen en maisstroop, al dan niet verwerkt in industriŽle voedingsmiddelen, die het bloedsuikergehalte chronisch verhogen.

We kunnen overleven op een minimale hoeveelheid koolhydraten. We kunnen echter niet lang zonder vet. Ketose, een staat waarin het lichaam zijn brandstof uit vetten haalt, stelde de oermens in staat om het in tijden van voedselschaarste toch uit te houden. Een lichte ketose is de normale toestand van de menselijke stofwisseling bij afwezigheid van koolhydraten in de voeding. Koolhydraten waren 99,9 % van onze geschiedenis amper beschikbaar. De toestand van ketose is meer dan natuurlijk: het is heel gezond. En een ketogeen voedingspatroon beschermt de hersenen, aldus Permutter.
Een te lage consumptie van de juiste soort vetten en cholesterolOnze hersenen zijn het meest vette orgaan van ons lichaam. Tweederde van het droge gewicht van de hersenen van de mens bestaat uit vet. Van dit hersenvet bestaat driekwart uit verzadig vet (waarvan een kwart cholesterol) en voor een kwart bestaat het uit DHA (docosahexaeenzuur), behorende tot de klasse van de omega-3-vetzuren die in hoge concentraties voorkomen in visvet en algen. We hebben er dagelijks minstens 200 tot 300 milligram van nodig als bouwstenen voor de hersencelmembranen, met name de synapsen, die de kern van een goedlopend brein vormen.

Veel hedendaagse oliŽn en consumptievetten zijn industrieel bewerkt tot transvetten zodat ze veel langer houdbaar en beter smeerbaar zijn. Er is overtuigend wetenschappelijk bewijs dat deze vetten giftig zijn en de oorzaak van tal van chronische aandoeningen.
Een hardnekkig misverstand, aldus Perlmutter, is het idee dat de hersenen een voorkeur hebben voor glucose als brandstof. Al vanaf de oertijd is vet de turbobrandstof van ons brein. En hiervoor zijn ‘goede vetten’ nodig, dat wil zeggen ůůk verzadigde vetten van goede kwaliteit en cholesterol.
Vet levert ook de vitaminen A,D, E en K aan.
De mythe van het verzadigd vetOns lichaam heeft verzadigd vet nodig aldus Perlmutter. De moedermelk waar we ons leven mee startte, bestaat voor 50% uit verzadigd vet. Ook de volwassen lichaamscellen hebben verzadigd vet nodig onder andere voor de opbouw van celmembranen. Botten hebben het nodig om effectief calcium op te kunnen nemen. De lever gebruikt verzadigd vet om andere vetten af te breken en om het lichaam te beschermen tegen gifstoffen. De witte bloedcellen danken hun vermogen om ziektenkiemen te herkennen en te vernietigen voor een belangrijk deel aan vetten uit boter en kokosolie, net als hun vermogen om kankercellen af te breken. Zonder verzadigd vet weten je hersenen niet wanneer je tijdens het eten verzadigd bent.

In 1956 startte de Amerikaanse Hartstichting het ‘gematigde voedingspatroon’ met het promoten dat roomboter, braadvet, eieren en vlees vervangen moesten worden door margarine, maisolie, kip en ontbijtgranen. Tegen de jaren zeventig kreeg deze lipidehypothese ook in Europa voet aan de grond. De kern van deze hypothese werd gevormd door de bewering dat cholesterol hart- en vaatziekten veroorzaakt. De doelstelling van de campagne was minder vet gebruiken en het vermijden van producten met een hoog cholesterolgehalte. Met name de ‘vatendichtslibbende’ verzadigende vetten werden in een kwaad licht gesteld. Het gebruik van (vet in) vlees, melk, eieren, boter, kaas en tropische oliŽn zoals kokos- en palmolie werd ontmoedigd. Dit maakte de weg vrij voor de winstmakende farmaceutische industrie om zich op de productie van lipideverlagende medicijnen te storten. En voor de voedingsindustrie die zich richtte op de productie van margarines en andere artificiŽle vetten en oliŽn.

Op deze hypothese komt men inmiddels terug; alle voedingsadviezen ten spijt is de omvang van chronische ziekten waaronder hart- en vaatziekten sinds die tijd sky high toegenomen. Huidige wetenschappelijke inzichten komen tot de conclusie dat niet verzadigde vetten en cholesterol hartkwalen veroorzaken, maar een chronisch verhoogd bloedsuikergehalte met als gevolg laaggradige ontstekingen van de bloedvaten.

De hersenen hebben, naast de anti-inflammatoire omega-3 vetzuren uit vette vis, ook verzadigd vet uit vlees/eieren en melk van grasgevoede dieren nodig. De consumptie van omega-6-rijke vetzuren, die in veel industrievoedsel worden verwerkt, moet omlaag, omdat we ten opzichte van omega-3 vetzuren veel te veel van dit pro-inflammatoire vet eten. Het komt in grote hoeveelheden voor in saffloer-, mais-, zonnebloem-, soja-, arachide-, koolzaad- en sesamolie. Veel melk- en vleesvee krijgt tegenwoordig in plaats van gras, dat hoog is aan omega-3-vetzuren, eiwitrijk krachtvoer gemaakt van mais, afval van soja en koolzaad. Via deze melk en dit vlees krijgt men de ontstekingsbevorderende omega-6 vetzuren binnen. Perlmutter houdt een pleidooi voor de consumptie van gezonde verzadigde vetten, dat wil zeggen kokosolie (“een turbobrandstof voor de hersenen”) en vet/producten van dieren die grasgevoed zijn
De cholesterol leugensCholesterol is een vetachtige stof die het lichaam aanmaakt in de lever. Het heeft vele belangrijke functies. In de hersenen is het een essentiŽle bouwstof voor het goed functioneren van zenuwcellen en speelt het een cruciale rol in de opbouw van de hersencelmembranen. Het is ook van belang voor de productie van neurotransmitters. Tevens is het een onmisbare grondstof voormyeline, de stof die je zenuwcellen beschermt.

Zenuwcellen zijn voor de aanvoer van cholesterol vanuit het bloed afhankelijk van een specifiek transporteiwit, het Low Density Lipoproteine (LDL). Dit transporteiwit is in een kwaad daglicht gezet en we zijn het ‘slechte cholesterol’ gaan noemen, verantwoordelijk voor het ontstaan van hart- en vaatziekten. LDL is, of het nou slecht of goed is, helemaal geen cholesterolmolecuul. En er is helemaal niets slechts aan. In de rol van transporteiwit van cholesterol is LDL zelfs van levensbelang.

We zijn, aldus Perlmutter, op het verkeerde pad geraakt door cholesterol en LDL de schuld te geven van hart- en vaatziekten terwijl het een essentiŽle stof is. Het heeft een antioxiderend effect en vormt de grondstof voor stoffen die de hersenwerking ondersteunen, zoals steroÔde hormonen waaronder: testosteron, cortison, aldosteron en oestrogeen en vitamine D. Aangezien een gezond testosteronniveau, zowel voor mannen als voor vrouwen, onontbeerlijk is voor een (bevredigend) seksleven, kan door een laag cholesterol de libido en potentie afnemen.

Perlmutter wijst in zijn boek ook op het belang van via de voeding en zon voldoende vitamine D binnen krijgen. Vitamine D, eigenlijk een hormoon, heeft een gunstige invloed op eigenlijk alle biologische processen in het lichaam, van botten tot brein. In de hersenen helpt het bij de regulatie van enzymen, het is betrokken bij de aanmaak van neurotransmitters en de groei van zenuwen. En verder beschermt het de zenuwcellen tegen de schadelijke effecten van vrije radicaal ontwikkeling bij oxidatieve processen (‘het roesten’) in het lichaam. Het is tevens een krachtige ontstekingsremmer. Daarom is het is niet verbazingwekkend dat bij ziekten als Parkinson en MS, de vitamine D-waarde in het bloed vaak veel te laag is.

Met een laag cholesterolgehalte loop je grote kans depressief te worden. Er is hard bewijs van een groot aantal vooraanstaande onderzoeksinstituten voor een oorzakelijk verband tussen deze twee. Naarmate we ouder worden, wordt het natuurlijk cholesterolgehalte in ons lichaam hoger. Dat is gunstig, omdat we in die levensfase ook meer vrije radicalen produceren.
Ook gal, dat wordt geproduceerd in de lever, is opgebouwd uit cholesterol. Gal voert toxines uit de lever af en emulgeert vet in de twaalfvingerige darm. Het is dus onmisbaar voor de ontgifting en de opname van vet en de hierin opgeloste vitamines A, D, E en K.

Ieder mens maakt dagelijks 2 gram cholesterol aan. Dat is vele malen meer dan de hoeveelheid cholesterol die we via het eten van een eitje of kippenlevertjes binnenkrijgen. Wanneer cholesterol uit de voeding wordt verwijderd, zoals zoveel mensen tegenwoordig doen, stuurt het lichaam een alarmsignaal ‘honger’ naar de lever die vervolgens het enzym HMG-CoA aanmaakt. Dit enzym helpt het lichaam koolhydraten om te zetten in een overvloed aan cholesterol. Dit enzym is waar statines, cholesterolverlagende medicijnen, zich op richten. De enige manier om dit interne reactiepad te doorbreken, is door weer voldoende cholesterolhoudende voedingsmiddelen te eten en zoveel mogelijk met een grote boog om koolhydraten heen te lopen.

Naast bovenstaande factoren beschrijft Perlmutter ook de belangrijke rol van antioxidanten uit voeding om geestelijke aftakeling door oxidatieprocessen (“het roesten”) te pareren. Verder komen de natuurlijke substanties aan bod die het zogenaamde Nrf2-systeem inschakelen voor de activering van lichaamseigen antioxidanten (met name glutathion) en ontgifting: geelwortel, groene thee, mariadistel, broccoli (bevat sulforafaan) en ashwaganda. Daarnaast dagelijkse 20 minuten beweging (waarvan je hart letterlijk snel gaat kloppen) en koffie.

Anke Gooskens

Vond u deze informatie nuttig? Lees dan alstublieft de persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt, oprichtster van Natuur DiŽtisten Nederland