Een persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt

Natuurdiëtisten.nl

Gratis Nieuwsbrief

Waardevolle en actuele informatie en tips over voeding en uw gezondheid!

Uw emailadres wordt alleen gebruikt voor toezenden van de nieuwsbrief.

Nieuwsbrief archief

Gezonde kooktechnieken

Bakken en koken op een gezonde manier

Om lever en spijsvertering optimaal te steunen is het op een juiste manier bereiden van de gerechten van groot belang. Een verkeerde bereidingswijze kan van gezonde ingrediënten een ongezond gerecht maken. Bij bakken, braden, frituren, grillen, barbecuen en in mindere mate met roerbakken ontstaan belastende stoffen, zoals acroleïne, vrije radicalen en aromatische koolwaterstoffen.

Al deze stoffen moeten door de lever worden afgebroken en afgevoerd. Dat gaat ten koste van zijn vitaliteit. Ook worden de producten minder makkellijk verteerbaar. Kiest u daarom zo veel mogelijk voor gezonde bereidingwijzen: bereiding in de oven of met een Römertopf, pocheren, stomen, stoven, smoren, blancheren, (kort) koken en af en toe roerbakken. Hieronder vind u een beschrijving van deze bereidingswijzen en enkele aandachtspunten. Gezonde kooktechniekenUItgebreide beschrijvingen van de gezonde kookmethoden vindt u hieronder. Samenvattend zijn gezonde bereidingstechnieken:

  • Gietijzeren pannen
  • Bakken in de oven
  • Pocheren
  • Bakken in de Römertopf
  • Stomen
  • Gezonderen/groenere anti-aanbakpannen.

1. Gietijzeren pannen Koken in gietijzeren pannen is gezond. De geëmailleerde gietijzeren pannenset van Le Creuset garandeert een gelijkmatige en geleidelijke warmteverdeling en optimaliseert het vrijkomen van smaken en aroma’s. Een gelijkmatige warmteverdeling tussen de pan en de deksel zorgt voor een constante vochtigheidsgraad. U kunt alle modellen van de Crueset pannen op iedere warmtebron gebruiken. Ze gaan -doordat ze oersterk zijn- jarenlang mee. Slow cooking methode De ‘Doufeu’ pannen van Creuset zijn speciaal ontworpen voor de zogenaamde slowcooking-methode. De pannen hebben een diep deksel met ruimte voor koud water of ijsblokjes. Daardoor condenseert het kookvocht zodra deze tegen de ijskoude deksel slaat. De hete lucht vol aroma’s zet zich vervolgens om in kleine druppeltjes die het gerecht besprenkelen en zich vermengen met het natuurlijke sap van het gerecht. Door dit trage besprenkelproces wordt bijvoorbeeld het vlees supermals. Smaak en voedingsstoffen blijven optimaal behouden. De pannen zijn te koop in de betere warenhuizen, kook- en huishoudwinkels. 2. Koken in de oven

Bakken in de oven is het lichtbruin en min of meer gaar maken van gerechten of voedingsmiddelen door middel van hete lucht in een gesloten oven. De temperatuur varieert tussen de 140 en 240 graden Celsius. De temperatuur in de oven, de baktijd en de plaats in de oven bepalen in belangrijke mate het eindresultaat.

Voordelen

Er zitten diverse voordelen aan het bereiden van gerechten in de oven: Gerechten worden gelijkmatig en geleidelijk gaar. U kunt het gerecht al van tevoren deels klaarmaken en later afbakken. Ondertussen kunt u wat anders gaan doen. Handig voor als u visite hebt. De voedingsstoffen blijven grotendeels bewaard, zeker als u het bakvocht als saus gebruikt. Alle geur- en smaakstoffen van de ingrediënten blijven voor een groot deel bewaard. Het bakproces voegt nog eens extra geur- en smaakstoffen toe. Gerechten bereid in de oven zijn energetisch gezien sterk verwarmend. Dit is gunstig voor mensen met een zwakke vertering en tekort aan warmte (kouwelijkheid).

Nadelen

Helaas zitten er ook een aantal nadelen aan deze bereidingswijze. Het gaar maken van gerechten kost meer tijd dan b.v. koken en smoren. Voor mensen met veel hittetekens (opvliegers, snel transpireren, snel te warm) is deze bereidingswijze minder geschikt. Het stookt te snel hun ‘vuurtje’ op. Bij onzorgvuldige bereiding is er kans op verbranden, korstvorming en uitdrogen. De baktijd hangt o.a. af van het type oven, de soort en de grootte van het gerecht en de bakvorm. Raadpleeg de gebruiksaanwijzingen van uw oven, het recept en controleer regelmatig de gaarheid van het gerecht tijdens de baktijd. Lichtgeel of -bruin is okee. Bruin of zwart betekent te lang in de oven of een te hoge temperatuur.

Plaats in de oven

In gewone ovens is het bovenin het heetste en onderin het minst heet. In de meeste gevallen worden gerechten in het midden van de oven geplaatst. Wilt u een gerecht nog even een lichtbruin kleurtje geven, plaats het dan boven in de oven. Heeft iets meer onderwarmte nodig, zoals bladerdeeg, net onder het midden van de oven. Bij hete luchtovens maakt het niet uit waar u het gerecht plaatst. Door circulatie van de hete lucht is het overal in de oven even warm.

Materialen

Let op waar u het gerecht in doet. Licht gekleurde, dunne bakvormen absorberen minder warmte dan donkere, dikke vormen. Heeft een gerecht veel warmte en een lange baktijd nodig kies dan voor een donkere, dikke vorm. In de andere gevallen volstaat een dunnere, lichtere vorm. Neem uitsluitend vormen van materialen die geen giftige stoffen afgeven, zoals roestvrij staal, gietijzer, hittebestendig glas en keramiek. Vermijd vormen met anti-aanbaklaag (Teflon) en aluminium.

Aandachtspunten Verwarm de oven gedurende tien minuten voor op de juiste temperatuur. Kies de juiste bakvorm. Vet de vorm in met een hittestabiel vet: roomboter, koudgeperste kokosolie, palmolie, sesamolie of extra vierge olijfolie. Bestuif eventueel met nog wat volkorenmeel. Plaats de vorm op een rooster op de juiste positie in de oven. Voeg eventueel wat braadvocht toe om de temperatuur van het gerecht niet te hoog te laten oplopen en uitdrogen te voorkomen. Dek het gerecht eventueel af met een deksel van hittebestendig glas, keramiek, roestvrij staal of gietijzer. Controleer het gerecht tijdens de baktijd regelmatig op gaarheid en kleur.

3. Pocheren Pocheren is een zeer gezonde bereidingsmethode. Het brengt rauwe ingrediënten in een perfect gare toestand. Waar koken heel snel gaat en sudderen heel gelijkmatig, is pocheren een rustig proces dat het beste haalt uit zachte texturen en subtiele smaken. Het voedsel wordt net onder het sudderpunt gekookt in vloeistof. Tere vis valt daardoor niet uit elkaar, gevogelte wordt weldadig zacht, eieren worden stevig maar niet hard en fruit behoudt zijn heerlijke frisse geuren. Vetarme kooktechniek Bij pocheren wordt geen of weinig extra vet gebruikt. Het is een buitengewoon gezonde manier om te koken die vooral geschikt is voor mensen die op hun vetinname moeten letten. U hoeft niets voor te bakken, het voedsel wordt gewoon zachtjes verhit in een vloeistof, van koud tot tegen het sudderpunt. U kunt het gepocheerde eten direct serveren, het laten afkoelen in de vloeistof of het afgieten en laten afkoelen voor het serveren. Snel en (h)eerlijk voedsel De kooktijden zijn afhankelijk van het voedsel. Grote ingrediënten, zoals een hele vis of gevogelte, hebben wat tijd nodig om gaar te worden, maar er zijn ook genoeg ingrediënten die heel snel gaar zijn. Typische pocheeringrediënten zijn eieren, vis, (fijngesneden) vlees of gevogelte, paddestoelen, bladgroenten en aspergepunten.
U krijgt de lekkerste resultaten door een scheutje biologische alcohol in het kookvocht of de dressing te doen of door het eten voor het serveren nogmaals op smaak te brengen. U kunt het voedsel marineren in groenten, citrusschil, knoflook, kruiden en specerijen, maar u kunt deze ingrediënten ook aan het pocheervocht toevoegen. Bij pocheren ligt de nadruk op het versterken van de eigen smaak van het voedsel in plaats van de karamelachtige smaken die ontstaan door bakken, roosteren en grillen. Pocheren is internationaal De methode van bereiding in vocht wordt overal ter wereld gebruikt om eten en smaakmakers in elkaar op te laten gaan. Wat voor vocht, kruiden en smaakmakers er worden gebruikt, hangt van het type voedsel en het soort gerecht af.
Pocheren is een vergeten kooktechniek en wordt soms niet helemaal serieus genomen, maar het biedt een wereld aan mogelijkheden. Om maar eens wat te noemen: de Franse mousseachtige vis- of gevogelteknoedels
Pocheren wordt ook gebruikt om voedsel voor te koken voor het met een andere bereidingsmethode wordt afgemaakt. In Japan is pocheren een veelgebruikte bereidingsmethoden van zeevruchten, vlees, gevogelte en tofoe, die vaak met groenten worden gecombineerd. Shabu shabu is een klassiek Japans gerecht van in bouillon gepocheerde dunne plakjes rundvlees en groenten.
Chinees-Mongoolse vuurpotmaaltijden worden ook zo gemaakt; de pocheerbouillon wordt verdund en aan het eind van de maaltijd als soep gegeten. Eipocheerpotjes Hierin worden de eieren in nauwelijks sudderend water gaar. Ze worden meer gepocheerd dan gekookt, waardoor het eiwit zacht blijft.
Een eipocheerpotje is een klein potje met deksel waarin het ei wordt gebroken. Het afgedekte potje wordt vervolgens in een pan sudderend water gezet. Het potje moet vooraf met boter of olie worden ingevet. Daarmee wordt het makkelijker om het gepocheerde ei uit het potje te krijgen. Eiringen Metalen eiringen, die eigenlijk bedoeld zijn om mooie ronde gebakken eieren te krijgen, zijn ook heel geschikt om eieren op hun plaats te houden tijdens het pocheren: leg ze in een pan water en breek de eieren erin. Vet ze van tevoren in met wat boter of olie, dan blijven de eieren niet aan de ringen plakken. Recepten U vindt diverse recepten van gepocheerde eieren in de receptenreeks opgenomen.

4.  Koken in de Römertopf De voordelen van de Römertopf  zijn:

  • U hoeft nooit meer bang te zijn voor aanbranden.
  • U hoeft niet meer in vet of olie te bakken, want juist vet dat verhit wordt is niet gezond. Bovendien: uw aanrecht blijft daardoor heerlijk spatvrij en u heeft niet de zware geur van gebakken vlees in huis, wat voornamelijk door de vetten komt.
  • Het schoonmaken van de Römertopf is heel makkelijk, want er koekt niets aan.
  • Het is ideaal als u visite ontvangt, want na het in de oven plaatsen hoeft u er amper nog naar om te kijken.
  • Gerechten uit de Römertopf zijn versterkend voor de nier- en miltenergie.

De oude Romeinen en de Römertopf De Römertopf bestaat uit twee op elkaar passende aardewerk schalen. Het poreuze aardewerk maakt een natuurlijk bakproces mogelijk. De oude Romeinen stoofden hun gerechten op deze manier al in het eigen vocht. Gerechten kunnen er met een minimum aan of zelfs zonder enige toevoeging van vloeistof in bereid worden. Vocht, aroma, smaak, voedingsstoffen blijven behouden. Ze worden niet met het overbodige kookvocht afgegoten.
Alles kan er in klaar gemaakt worden: groenten-, vlees-, vis-, kip- en fruitgerechten. U vindt de Römertopf in goede keukenzaken. Het eerste gebruik Als de Römertopf voor het eerst wordt gebruikt, moet hij goed worden afgeborsteld om restjes kleipoeder te verwijderen. Daarna moet de Römertopf steeds voor gebruik kort in koud water worden gelegd. Het water in de aarde werk poriën zorgen bij de geleidelijke verhitting voor een mild stoomlaagje, dat zich zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant van de aardewerkschalen bevindt. Zo krijgt een gerecht geen kans om uit te drogen.
Bij eenpansgerechten en soufflés loopt de smaak van alle ingrediënten in elkaar over en soepen kunnen langzaam gaar worden.

Römertopf:
gezond en
super gemakkelijk

Een goede Römertopf heeft een aantal ribbels op de bodem. Die zorgen ervoor dat de gerechten niet helemaal in het kookvocht liggen, zodat ze gelijkmatig aan alle kanten bruin en gaar worden. De beide aardewerken schalen liggen met een brede rand op elkaar en sluiten het gerecht hermetisch af. De deksel kan er niet af schuiven. De schalen zijn heet dus u moet wel keukenhandschoenen gebruiken. De opening tussen onder- en bovengedeelte van de originele Römertopf vertoont een spleet van 2-4 mm. Dit hoort zo, wat het is een manier om de druk in de schaal te regelen, doordat de ontstane damp in de schalen kan ontsnappen. Daarnaast heeft de Römertopf handvaten, waardoor hij gemakkelijk te sluiten en te openen is. De römertopf is in verschillende afmetingen verkrijgbaar. Voor vis is zelfs een lange platte vorm in de handel. Snel en makkelijk Na gebruik wordt de Römertopf met heetwater schoongespoeld. U mag daarbij een paar druppels afwasmiddel gebruiken, zodat de vetresten makkelijker oplossen. Geen schuurmiddelen gebruiken en niet teveel afwasmiddel want dan verstoppen de poriën! De Römertopf opbergen op een luchtige plaats.

Zet de Römertopf nooit op een kookplaat of gasvlam maar alleen in de oven! Altijd in een koude oven zetten. Bij een elektrische oven kan de oven meteen op de vereiste temperatuur worden ingesteld, omdat deze langzaam warm wordt. Gasovens moeten geleidelijk op temperatuur worden gebracht. Veel gasovens hebben een stand die van 1-8 loopt. U zet de oven eerst 5 minuten op stand 1, vervolgens 5 minuten op stand 2 en dan op de stand die het gerecht vereist.
Zet de Römertopf uit de oven altijd op een onderzetter of een handdoek, zodat hij niet te snel afkoelt en zo kan springen. De gerechten die gaar zijn, voor het serveren nog 3 tot 5 minuten laten staan, zodat de warmte goed wordt verdeeld. Voeg tijdens het bakproces nooit een koude vloeistof aan de Römertopf toe, maar verwarm de vloeistof eerst anders kunnen de schalen breken. Römertopf gerechten

Wij geven u enkele tijden, waardoor u een indruk krijgt hoeveel tijd u nodig heeft voor Römertopf-gerechten. (Plaats de Römertopf in de oven en zet deze op 200-225 graden Celsius).
Gestoofde vis (bijvoorbeeld roodbaars filet of kabeljauw of forel of snoekbaars): gemiddeld 45 tot 60 minuten. (en zonder dat er een visgeur in uw huis blijft hangen!)
Biologische kalkoenfilet: 1, 5 uur
Biologische hertenbiefstuk: 45 – 60 minuten
Biologische eend: 80-90 minuten
Biologische kipfilet: 60 - 75 minuten
Biologisch suddervelees: 3 uur (wel geregeld even keren om sappig te blijven)
Biologisch rundvlees: 2 - 2,5 uur
Biologische gehakt: 60- 75 minuten

Stomen is het gaar maken van voedingsmiddelen in de damp van kokend water, bouillon of een stoofgerecht, b.v. couscous. Voor stomen kan verschillend kookgerei gebruikt worden: een stoompan, een stoommandje en er zijn professionele steamers als inbouwapparatuur verkrijgbaar. Stomen is gezond en veelzijdig. Groenten en vlees of vis worden boven kokend water bereid, waardoor de smaak, geur en kleur, vitamines en mineralen veel beter behouden blijven en er is geen vet nodig.

Speciale stoompannen zijn er in gewone en elektrische uitvoeringen. Zonder zo'n pan kunt u ook heel eenvoudig stomen, bijvoorbeeld in een roestvrijstalen vergiet of zeef die u boven een laag kokend water hangt. Ook zijn er mooie bamboemandjes en metalen stoombloemen te koop Voordeel is dat ze makkelijk in alle pannen passen. Voor alle methoden geldt dat de pan goed moet worden afgesloten, zodat de stoom kan circuleren

Makkelijk te combineren

Bij groenten is de stoomtijd afhankelijk van het soort groente en het formaat. Combineren is mogelijk, omdat de smaken niet in het kookwater met elkaar mengen. Kies groenten met dezelfde gaartijd en snijd ze in stukken van gelijke grootte. Reken voor bladgroenten, paddestoelen, boontjes en plakjes courgette op gemiddeld 5 minuten stomen. Steviger groenten als witlof, prei, broccoli, bleekselderij en wortel hebben gemiddeld 10 minuten nodig.

Vlees en vis stomen in plaats van bakken

Biologisch vlees dat geschikt is om te grillen, kan ook goed gestoomd worden. Mals en sappig biologisch vlees met een korte bereidingstijd, zoals biefstuk. Maar ook gevogelte, zoals eendenborst, scharrelkalkoen- of scharrelkipfilet en scharrelkippenbouten, is geschikt. Vanwege het weglekkende vocht en vet moet vlees onderin de stoompan. Daarboven komen de groenten en gekookte aardappels (zilvervliesrijst en wilde rijst hebben veel meer tijd nodig dus deze kunt u beter apart koken).

De stoomtijd hangt af van het type vlees en de dikte. Vlees wordt van stomen wat bleekjes Vis leent zich bij uitstek voor stomen. Filets, moten en schaal- en schelpdieren als garnalen en mosselen zijn verrukkelijk. Hele vissen kunnen ook. De stoomtijd van vis is heel kort, laat de vis vooral niet té gaar worden. De stoomtijd hangt vooral samen met de dikte van de vis. Omdat stoom circuleert, hoeft de vis niet gekeerd te worden. Zo hoeft u niet bang te zijn dat de vis uit elkaar valt Recept: biologische aardappelen in de schil gestoomd Boen 4 kruimige biologische aardappelen schoon en leg ze in de stoomkorf. Stoom ze in 35-40 minuten gaar. Laat de aardappelen uitdampen, snijd ze aan de bovenkant kruislings in en serveer ze met een sausje van geiten- of schapenyoghurt met fijngehakte verse dille, bieslook, peterselie en gomasio (natuurwinkel) en peper.

6. Anti-aanbakpan kan gezonder en groener

Anti-aanbakpannen zijn handig én populair. Om een koekenpan zonder anti-aanbaklaag te vinden moet u goed uw best doen. Maar zijn anti-aanbakpannen wel gezond? Anti-aanbakpannen zijn bekleed met een laagje teflon. De productie van teflon is behoorlijk belastend voor het milieu. Bovendien komt bij verhitting van een teflonpan al snel het gas perfluoroctaanzuur (PFOA) vrij. Dit gas is dodelijk voor vogels en mogelijk schadelijk voor mensen. Sinds kort kunt u in Nederland ook een milievriendelijkere en gezondere anti-aanbakpan kopen: de GreenPan en BK Balans+-pan. Anti-aanbakpan met teflon is milieubelastend. De gangbare pannen met anti-aanbaklaag zijn bekleed met de stof teflon, een soort plastic. Om deze laag aan te brengen moet dit plastic drie keer op zeer hoge temperaturen worden verhit. Een energievretend proces dus. De teflonlaag wordt aangebracht op een pan van aluminium. De winning van aluminium uit bauxiet is een energieverslindend proces. Daarnaast hopen resten aluminium zich op in het milieu en komen zo in bijvoorbeeld planten, dieren en het oppervlaktewater terecht. Aluminium bij te hoge inname schadelijk voor de gezondheid van mensen en dieren. Zo wordt aluminium in verband gebracht met het ontstaan van dementie. Het is bij te hoge of langdurige lagere inname neurotoxisch (schadelijk voor de hersenen en zenuwen). Het kan botafwijkingen veroorzaken en is nefrotoxisch (schadelijk voor de nieren). Het kan bij chronische inademing fibrotische longveranderingen veroorzaken. Resten PFOA in ijsberenbloed. Bij de productie van teflon wordt het bindmiddel perfluoroctaanzuur (PFOA) gebruikt. PFOA is een fluorpolymeer en zeer slecht afbreekbaar. Het hoopt zich op in bloed, nieren en lever van mensen en dieren en in het oppervlaktewater. PFOA komt als gas vrij wanneer een anti-aanbakpan boven de 260 graden wordt verhit. Deze temperaturen worden in de meeste keukens gemakkelijk gehaald. Inmiddels is PFOA ook al aangetroffen in navelstrengbloed van baby’s en in ijsberenbloed. Dit Arctische dier staat aan het eind van een lange voedselketen. De moeilijk afbreekbare verbindingen hopen zich daar op, nu al vijftig maal zoveel als in menselijk bloed. PFOA is schadelijk voor vogels. Het inademen van het gas is voor hen dodelijk. Dus mocht u vogels in huis hebben: gebruikt u dan beslist geen pannen met teflon-laag. Effecten op langere termijn onbekend PFOA is mogelijk kankerverwekkend, concludeerde een wetenschappelijk panel van het Amerikaanse milieuagentschap EPA. Bovendien zou de verbinding de hormoonhuishouding en daarmee de voortplanting verstoren bij zoogdieren. Dit effect is gemeten in ratten en met extreem hoge concentraties. Het is nog niet duidelijk wat de effecten bij mensen zijn op de langere termijn in lagere concentraties. Tot op heden is er nog geen relatie gevonden met bijvoorbeeld het risico op kanker. Wel lijkt er een verband te zijn met het cholesterolgehalte in het bloed, blijkt uit onderzoek in de buurt van een fabriek in West-Virginia en in Italië. Deze fabrieken leveren de grondstof PFOA aan de Europese vestiging van Dupont, die er weer teflon van maakt. Werknemers van de Du-pont fabriek hebben gemiddeld een tweehonderdvoudige PFOA-concentratie in het bloed, vergeleken met de normale bevolking. Weliswaar zijn fluorverbindingen als PFOA waarschijnlijk niet direct giftig, mogelijk op langere termijn zijn ze dat wel. Reden voor een tweetal panfabrikanten om gezondere, milieuvriendelijkere pannen op de markt te brengen: De GreenPan en BK Balans+-pan.

Deze pannen zijn bekleed met Thermolon, een soort laagje van gesmolten siliciumzand. Geen schadelijk PFOA in Thermolon. Bij de productie van Thermolon wordt geen PFOA of andere kunststoffen gebruikt. Bovendien kan Thermolon temperaturen tot 450 graden Celsius verdragen. Dit maakt de Thermolonpan een stuk duurzamer dan de oude Teflonpan. Een Teflonlaag gaat kapot bij temperaturen boven de 260 graden Celsius. Thermolon is energiezuiniger Het fabricageproces van de Thermolon-laag is energiezuiniger dan de productie van een Teflon-laag. Het scheelt zo’n 67 procent brandstof. Blijft nog over het probleem van het aluminium. Ook thermolonpannen worden gemaakt van aluminium, een energieverslindend en een, bij te hoge inname, voor de gezondheid schadelijk metaal. Een pluspunt is, dat de GreenPan voor minstens 30 procent gemaakt is van gerecycled aluminium. De handvaten zijn voor minstens 50 procent van gerecycled staal. Commentaar NDN De Thermolonpannen zijn een milieu- en gezondheidsvriendelijker alternatief voor de conventionele Teflonpannen. De productie kost minder energie en er komen geen schadelijke fluorgassen bij vrij. De productie van deze nieuwe generatie pannen blijft alleen een milieubelastende onderneming. Dit vanwege het gebruik van aluminium en het hoge energieverbruik bij het aanbrengen van de anti-aanbaklaag . De GreenPan heeft een streepje voor op de BK Balans+pan, omdat bij de GreenPan deels gebruik wordt gemaakt van gerecycled aluminium en staal. Pannen van roestvrij staal of gietijzer zijn duurzamer in het gebruik dan aluminium-pannen. Ze gaan langer mee en zijn ook vrij van PFOA. Ze missen alleen die makkelijke anti-aanbaklaag. Dit is te ondervangen door gebruik te maken van andere bereidingswijzen, zoals smoren, stoven en stomen. Voor deze technieken heeft u helemaal geen anti-aanbaklaag nodig. Ook kunt u heel gemakkelijk zelf een soort anti-aanbaklaag aanbrengen op uw gietijzeren pannen: Vet hiervoor met een kwastje uw pan voor en na gebruik in met milde olijfolie. Voeg wanneer u gaat koken een kleine hoeveelheid olie, vet of boter toe en verhit de pan. Maak dan uw gerecht er verder in klaar.

Thermolon pannen aanschaffen

De BK Balans pannen zijn o.a. verkrijgbaar bij Bol.com.

Gezondheid algemeen
Vond u deze informatie nuttig? Lees dan alstublieft de persoonlijke oproep van Marijke de Waal Malefijt, oprichtster van Natuur DiŽtisten Nederland